12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. Ünite: Benim Yolculuğum
Şiir ve Hikâyede Bireysel Yolculuk
Yolculuk yalnızca bir yerden bir yere gitmek değildir; insan yol boyunca korkusuyla, umuduyla, yalnızlığıyla tanışır ve gittiği yerden gelen kişi olmaz. Bu konuda duyguların estetik biçimde dile geldiği bir şiiri ve insanların olaylar karşısındaki duygu ve düşüncelerini yansıtan bir hikâyeyi birlikte okuyacaksın. Sonunda bir metinde zamana bağlı duygu ve karakter değişimini çözümleyebilecek, okuduğunu kendi gelişim yölçülüğunla ilişkilendirip gerekçeli biçimde değerlendirebileceksin.
Kazanımlar
- TDE.12.1.2.1. Okumaya başlamadan önce okuma amacını belirler; başlıktan ve görsellerden hareketle şiirin ve hikâyenin içeriği, türü ve yazılış amacı hakkında tahminde bulunur.
- TDE.12.1.2.1. Şiir ve hikâye için uygun okuma yöntem ve stratejisini seçer, seçtiği stratejiyle okumayı sürdürür.
- TDE.12.1.2.2. Şiirin ve hikâyenin konusunu, temasını, ana duygusunu ve yardımcı düşüncelerini belirler; metindeki söz sanatlarını bulur.
- TDE.12.1.2.2. Metinde açıkça yazılanla metinden çıkarılanı ayırt eder; karakterin davranışlarından duygu ve düşüncesine yönelik çıkarım yapar.
- TDE.12.1.2.2. Metindeki öznel ve nesnel ifadeleri, gerçek ve kurguyu ayırt eder; metni özetler ve geri bildirim sunar.
- TDE.12.1.2.3. Zamana bağlı olarak karakterin, duygunun ve düşüncenin değişimini metin ipuçlarıyla çözümler; yapı unsurları arasındaki ilişkiyi kurar.
- TDE.12.1.2.3. Metni yazıldığı dönem, toplum ve yazarla ilişkilendirir; millî, manevi ve evrensel değerlerin aktarımı bağlamında değerlendirir.
- TDE.12.1.2.4. Kendini karakterin yerine koyarak davranışlarını anlamlandırır; beğeni ve eleştirilerini gerekçelendirir, olaya seçenek üretir.
Konu anlatımı
1. Yolculuk Bir Tema: Okumadan Önce
2. Şiirde Bireysel Yolculuk: Duygünün Estetik Biçimi
3. Şiirde Söz Sanatları ve İmgeler
4. Metin İncelemesi: "Peron" Şiirini Okuma
5. Hikâyede Bireysel Yolculuk: Yapı Unsurları
6. Zamana Bağlı Karakter ve Duygu Değişimi
7. Anlam Oluşturma: Çıkarım, Özetleme, Öznel ve Nesnel
8. Dönem, Yazar ve Toplum: Edebiyatın Günlük Yaşamla İlişkisi
9. Okuma Sürecini Değerlendirme: Kendini Karakterin Yerine Koymak
10. Çözümlü Örnekler
11. Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Lirik ben
- Şiirde konuşan kişi; şairin kendi sesine yakın olabilir ama şairle özdeş sayılmaz.
- İmge
- Sözcüklerle okurun zihninde canlandırılan görüntü ya da algı; şiirde duygu ve düşünceyi somutlaştırır.
- Çıkarım
- Metinde açıkça yazılmayan bir sonucu metindeki ipuçlarından mantıklı biçimde çıkarma; kanıtsızsa aşırı yorumdur.
- Dönüm noktası
- Karakterin duygu, düşünce ya da davranışında değişimi başlatan olay ya da an.
- Üslup
- Yazarın dili kullanma biçimi; sözcük seçimi, cümle yapısı ve söz sanatı tercihlerinin bütünü.
- Bakış açısı
- Anlatıcının olaya bakışı: hâkim, kahraman ya da gözlemci bakış açısı.
- Öznellik
- Kişiden kişiye değişen, duygu ve yargıya dayanan anlatım; nesnellik doğrulanabilir bilgiye dayanır.
- Durum hikâyesi
- Belirgin bir olaydan çok bir an, ruh hâli ya da küçük bir değişimi anlatan hikâye türü.
- Kişisel gelişim
- Bireyin duygu, düşünce ve davranışlarını bilinçli biçimde geliştirmesi; edebî metinler bunu görünür kılabilir.
Örnek soru
Bir öğrenci, başlığı "Peron" olan bir şiiri okumadan önce okuma amacını "şiirin duygusunu yakalamak ve imgelerin çağrışımlarını çözmek" olarak belirlemiştir.
Bu amaca en uygun okuma stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?
- Metni hızlıca tarayıp tarih ve yer adlarını bulmak
- Yalnızca son dizeyi okuyup ana düşünceyi tahmin etmek
- Önce bütünü okuyup genel duyguyu yakalamak, sonra dize dize imgeleri çözmek
- Metindeki bütün sözcükleri sözlükten bakarak anlamlandırmak
- Başlığı okuyup metni okumadan özetlemek
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Okuma amacı duyguyu yakalamak ve imgeleri çözmek olduğuna göre şiir yavaş ve katmanlı okunmalıdır.
2. "Önce bütün, sonra parça" stratejisinde ilk okuma genel duyguyu, ikinci okuma dize dize imgeleri verir; amaçla örtüşür.
3. Doğru cevap C'dir.
4. A bilgi metinlerine uygun taramadır; B ve E metni okumadan sonuca varmaktır; D ise anlamı sözcüğe indirger. En güçlü çeldirici D'dir, çünkü şiirde anlam çoğunlukla sözcüklerin bağlamdaki çağrışımından doğar, sözlük karşılığından değil.