12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. Ünite: Benim Yolculuğum
Hazırlıklı Konuşma ve Bağdaşıklık
Kişisel gelişimini etkileyen deneyimleri başkalarına anlatmak, düşünceni yalnızca yazıya değil sese de dökmeni gerektirir. Bu konuda hazırlıklı bir konuşmayı amaç, hedef kitle, plan ve beden dili açısından nasıl kuracağını, konuşmanın cümlelerini birbirine bağlayan bağdaşıklık ögelerini (eksiltili cümle, bağlama, gönderim, değiştirim, sözcük bağdaşıklığı) nasıl tanıyıp kullanacağını ve konuşmanı nasıl değerlendireceğini öğrenirsin.
Kazanımlar
- TDE.12.1.3.1. Konuşmasının amacını (bilgilendirme, ikna etme, edebî metin oluşturma), süresini ve hedef kitlesini belirleyerek hazırlıklı konuşma planı yapar.
- TDE.12.1.3.2. Başkalarının deneyimleriyle empati kurarak konuşmasının giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini tasarlar; bilgi toplar, dil işlevlerini ve görsel ögeleri planlar.
- TDE.12.1.3.3. Konuşmasını dikkat çekici bir girişle başlatır, düşünceyi geliştirme yollarını kullanır; beden dilini, diksiyonu, zamanı ve mekânı etkin kullanır.
- TDE.12.1.3.3. Bir konuşma metnindeki eksiltili cümle, bağlama, gönderim, değiştirim ve sözcük bağdaşıklığı ögelerini ayırt eder ve kendi konuşmasında doğru kullanır.
- TDE.12.1.3.4. Konuşmasını içerik, dil ve anlatım ile dinleyici geri bildirimleri açısından değerlendirir; yeni hedefler belirler.
Konu anlatımı
Konuşmanın Yolculuğu: Neden Hazırlıklı Konuşuruz?
Seçim Yapmak: Amaç, Hedef Kitle, Süre ve Yöntem
İçeriği Kurmak: Ön Bilgi, Empati ve Düşünceyi Geliştirme
Sesi, Bedeni, Mekânı ve Zamanı Kullanmak
Bağdaşıklık Nedir? Tutarlılıktan Farkı
Beş Bağdaşıklık Ögesi
Konuşma Metninde Bağdaşıklığı Çözümlemek
Konuşmayı Değerlendirmek ve Yeni Hedefler Belirlemek
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Hazırlıklı konuşma
- Konusu, amacı ve planı önceden belirlenmiş, bilgisi toplanmış, çoğu zaman prova edilmiş konuşma.
- Hazırlıksız konuşma
- Önceden düşünülmeden, anın gereğine göre yapılan, konuşma sırasında not alınan konuşma.
- Bağdaşıklık
- Metin ya da konuşmanın cümlelerinin dil araçlarıyla birbirine bağlanması.
- Tutarlılık
- Düşüncelerin birbiriyle çelişmemesi, anlamsal bütünlük.
- Bağlama
- Bağlaç ve bağlama ifadeleriyle cümleler arasında ekleme, karşıtlık, neden-sonuç, sıra gibi ilişkiler kurma.
- Gönderim
- Zamir ve işaret sözcükleriyle aynı varlığı yeniden anma; önceki ya da sonraki ifadeye gönderme.
- Değiştirim
- Bir adın ya da öbeğin yerine aynı türden başka bir varlığı karşılayan yer tutucu sözcük (yenisi, eskişi) kullanma.
- Eksiltili cümle
- Bağlamdan anlaşılan bir ögenin tekrarlanmayıp söylenmemesi.
- Sözcük bağdaşıklığı
- Tekrar, eş ya da karşıt anlam, aynı anlam alanı gibi sözcük ilişkileriyle bağ kurma.
- Diksiyon
- Sözcüklerin ve seslerin açık, doğru ve etkili söylenmesi.
Örnek soru
Bir öğrenci, sınıf arkadaşlarının her gün kitap okuma alışkanlığı kazanmasını istediği için hazırlıklı bir konuşma yapacaktır. Bu konuşmanın amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- Okurun hayal gücünü eğlendirmek amacıyla kurmaca bir metin oluşturmak
- Dinleyicilere kitap türleri hakkında tanım ve sınıflandırma sunmak
- Dinleyicileri okuma alışkanlığı kazanma yönünde bir davranışa yöneltmek
- Dinleyicilerin ön bilgisini ölçmek için sorular sıralamak
- Konuşmacının kendi anılarını bir amaç gütmeden art arda anlatmak
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Konuşmacının isteği, dinleyicilerin davranışını değiştirmektir: her gün kitap okumalarını sağlamak.
2. Dinleyiciyi bir düşünceye ya da davranışa yöneltmeyi hedefleyen konuşmanın amacı ikna etmedir.
3. Bilgilendirme (B) amacı yalnızca bilgi aktarır, davranış değişikliği istemez. Edebî metin oluşturma (A) ise estetik anlatıma yöneliktir.
4. En güçlü çeldirici B'dir; kitap türlerini tanıtmak bilgilendirme olur, ikna olmaz.