12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 4. Ünite: Hayalimdeki Yarın
Mülakat: İş Görüşmesi
Hayalindeki mesleğe giden yolda öz geçmişin ilk kapıyı aralar; çoğu zaman ikinci kapı ise bir mülakattır. Mülakat, yüz yüze (ya da görüntülü) yapılan, belli bir amaca bağlı soru-cevap görüşmesidir ve hem adayın hem de kurumun birbirini tanıdığı bir ortamdır. Bu konuda iş görüşmesi biçimindeki bir mülakat kaydını (ses, görüntü, beden dili ve altyazıyla oluşan çok modlu bir metni) nasıl dinleyip izleyeceğini, yapısını ve dilini nasıl çözümleyeceğini, söylenenlerin öznel mi nesnel mi, güvenilir mi olduğunu nasıl ayırt edeceğini öğreneceksin. Sonunda bir mülakatı kendi belirlediğin ölçütlerle değerlendirebilecek, adayın yerine geçip daha iyi cevaplar önerebilecek ve kendi hayalindeki meslek için cevap planı hazırlayabileceksin.
Kazanımlar
- TDE.12.4.1.1. Mülakat kaydını izlemeden önce başlık ve görsellerden metnin türünü ve içeriğini tahmin eder, dinleme amacını ve stratejisini belirler; izleme sırasında dinleme kurallarını uygulayarak dikkatini sürdürür.
- TDE.12.4.1.2. Mülakattaki açık bilgileri, neden-sonuç ilişkilerini ve örtük iletileri belirler; bilinmeyen söz varlığının anlamını bağlamdan çıkarır; öznel ve nesnel ifadeleri ayırt eder, bilginin güvenilirliğini değerlendirir.
- TDE.12.4.1.2. Ön tahminlerini izleme sonrası tespitleriyle karşılaştırır, mülakatı özetler ve gerekçeli geri bildirim verir.
- TDE.12.4.1.3. Mülakatın yapı unsurlarını (taraflar, ortam, açılış, soru-cevap, kapanış), soru türlerini, dil ve anlatım özelliklerini ve dil işlevlerini belirler; ses, beden dili ve görüntü gibi çok modlu ögelerin anlama katkısını açıklar.
- TDE.12.4.1.4. Mülakatı kendi belirlediği ölçütlerle (içerik, dil, beden dili, güvenilirlik) değerlendirir; kendini adayın yerine koyarak davranışlarını anlamlandırır ve alternatif cevaplar üretir.
Konu anlatımı
1. Bağlam: Hayalindeki Yarına Açılan İkinci Kapı
2. Mülakat Nedir? Türün Özellikleri
3. Mülakatın Yapı Unsurları ve Akışı
4. Soru Türleri ve Cevap Stratejileri
5. Dil ve Anlatım Özellikleri, Dil İşlevleri ve Çok Modlu Ögeler
6. Mülakatı Dinleme/İzleme Süreci: Önce, Sırasında, Sonra
7. Metin İncelemesi: Bir Mülakat Kaydının Çözümlenmesi
8. Mülakat, Toplum ve Değerler: Çözümlemenin Bir Üst Katmanı
9. Kendini Değerlendirme ve Tepki: Ölçütler, Yerine Koyma ve Seçenek Üretme
10. Simülasyona Köprü: Mülakat Odası
11. Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Mülakat
- Belirli bir amaca bağlı olarak, sorular ve cevaplar üzerinden yürüyen, karşılıklı ve planlı görüşme; iş mülakatında adayın işe uygunluğunu anlamayı hedefler.
- Mülakatçı ve aday
- Mülakatın iki tarafı: soruları yönelten, konuşmanın akışını yöneten kişi (mülakatçı) ve soruları yanıtlayarak kendini tanıtan kişi (aday).
- Açık uçlu soru
- Ayrıntılı, adayın kendi sözleriyle anlatmasını isteyen soru (ne, nasıl, neden); davranışsal ve durumsal sorular bu grubun alt türleridir.
- Kapalı uçlu soru
- Evet/hayır ya da kısa bir bilgiyle cevaplanan soru; ör. "Daha önce staj yaptınız mı?"
- Yönlendirici soru
- Beklenen cevabı soruda taşıyan, karşı tarafı belli bir cevaba çeken soru; ör. "Bu işi para için istiyorsunuz, değil mi?"
- STAR tekniği
- Davranışsal sorulara düzenli cevap vermek için Durum, Görev, Eylem, Sonuç sırasını izleyen anlatım yöntemi.
- Çok modlu metin
- Anlamı yalnızca sözcüklerle değil ses, görüntü, beden dili ve yazı gibi birden fazla kanalla kuran metin; mülakat kaydı buna örnektir.
- Nesnel ifade
- Kişiden kişiye değişmeyen, kayıt ya da ölçümle doğrulanabilen ifade; ör. "Üç yıldır kulüpteyim."
- Öznel ifade
- Kişinin duygu, beğeni ve görüşünü yansıtan, doğrulanamayan ifade; ör. "Bu iş bana çok iyi geliyor."
- Örtük ileti
- Açıkça söylenmeyip söz, ton ve davranıştan çıkarılan anlam; ör. erken yola çıktığını söyleyen adayın "planlı biriyim" iletisi.
- Beden dili
- Göz teması, duruş, jest ve mimik gibi sözsüz iletişim ögeleri; tek başına kesin sonuç vermez, sözle birlikte yorumlanır.
- Öz geçmiş
- Kişinin eğitimini, deneyimini ve becerilerini amaca yönelik, kısa ve düzenli sunan yazılı tanıtım belgesi; mülakata genellikle öz geçmişle çağrılır.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi iş görüşmesi biçimindeki bir mülakatın ayırt edici özelliğidir?
- Tek bir kişinin kendi duygularını ve düşüncelerini akışına bırakarak anlatması
- Okura tek yönlü bilgi veren, kişisiz ve nesnel bir anlatımın kullanılması
- Belirli bir amaç için sorulan sorulara karşılıklı verilen yanıtlardan oluşması
- Olayların kurmaca kişiler üzerinden zaman sırasıyla kurulması
- Anlatıcının görmediği ayrıntıları da hayal gücüyle tamamlaması
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Mülakat, mülakatçı ile aday arasında soru-cevap biçiminde ilerleyen, amacı belli ve planlı bir görüşmedir.
2. Bu nedenle ayırt edici özelliği, amaca bağlı sorulara karşılıklı yanıt verilmesidir; C doğrudur.
3. A şıkkı günlük ya da iç konuşma, B şıkkı makale gibi öğretici metin, D şıkkı hikâye, E şıkkı ise kurmaca anlatım özelliğidir.
Sonuç: C. En güçlü çeldirici B'dir; mülakat nesnel bilgi içerebilir ama tek yönlü ve kişisiz değil, karşılıklı ve iki tarafın rolleriyle şekillenen bir metindir.