12. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Organik Kimyaya Giriş · Organik Bileşikler
Fonksiyonel Gruplar ve Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması
Hidrokarbonlara belirli atom gruplarının eklenmesi, bileşiğin kimyasal davranışını kökten değiştirir. Bu atom gruplarına fonksiyonel grup denir. Bu konuda altı temel fonksiyonel grubu (hidroksil, eter, aldehit, keton, karboksil ve ester) yapısal olarak tanıyacak, bir organik bileşiğin yapı formülüne bakarak hangi sınıfa ait olduğunu belirleyecek ve bu grupların günlük hayattaki karşılıklarını öğreneceksin.
Kazanımlar
- KİM.12.2.9.a Fonksiyonel grup kavramını tanımlar; -OH, -O-, -CHO, -CO-, -COOH ve -COO- gruplarını yapısal olarak ayırt eder.
- KİM.12.2.9.b Verilen bir organik bileşiğin yapı formülünü inceleyerek fonksiyonel grubunu belirler ve bileşiği alkol, eter, aldehit, keton, karboksilik asit veya ester sınıfına yerleştirir.
- KİM.12.2.9.c Fonksiyonel grupların günlük hayattaki karşılıklarını örneklerle açıklar.
- KİM.12.2.9.ç Farklı fonksiyonel gruplu bileşiklerin yapısal benzerlik ve farklılıklarını karşılaştırarak sınıflandırma ölçütlerini belirler.
Konu anlatımı
Fonksiyonel Grup Nedir?
Alkol ve Eter
Aldehit ve Keton
Karboksilik Asit ve Ester
Fonksiyonel Gruplara Göre Sınıflandırma Tablosu
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Fonksiyonel grup
- Bir organik bileşiğe karakteristik kimyasal özellikler kazandıran atom veya atom grubu.
- Alkol
- Yapısında hidroksil (-OH) grubu bulunan organik bileşik; genel formülü R-OH.
- Eter
- İki alkil veya aril grubunun bir oksijen atomu ile bağlandığı bileşik; genel formülü R-O-R'.
- Aldehit
- Karbonil karbonuna en az bir hidrojen bağlı olan ve -CHO grubu içeren bileşik; zincirin ucunda bulunur.
- Keton
- Karbonil grubunun (C=O) iki alkil grubuna bağlı olduğu bileşik; karbonil zincirin ortasındadır.
- Karboksilik asit
- Yapısında karboksil (-COOH) grubu bulunan organik bileşik; zayıf asit özelliği gösterir.
- Ester
- Karboksilik asit ile alkolün tepkimesinden oluşan, -COO- grubu içeren bileşik.
- Karbonil grubu
- Bir karbon ile bir oksijenin çift bağ ile bağlanmasıyla oluşan C=O grubu; aldehit ve ketonda ortak.
- Hidroksil grubu
- Bir oksijen ve bir hidrojen atomundan oluşan -OH grubu; alkollerin fonksiyonel grubu.
Örnek soru
Yapısında $-\text{OH}$ fonksiyonel grubu bulunan organik bileşikler aşağıdaki sınıflardan hangisine aittir?
- Eter
- Alkol
- Aldehit
- Keton
- Ester
Doğru cevap: B
Çözüm
1. $-\text{OH}$ (hidroksil) grubu, bir karbona ve bir hidrojene bağlı oksijen atomu içerir.
2. Bu fonksiyonel grup alkol sınıfının karakteristik grubudur.
3. Eterlerde oksijen iki karbona bağlıdır ($\text{C}-\text{O}-\text{C}$), alkollerde ise $\text{C}-\text{OH}$ yapısı vardır.
4. Doğru cevap B şıkkıdır.
Eter ile karıştıranlar oksijen atomının varlığına odaklanıp $-\text{OH}$ grubundaki hidrojeni gözden kaçırır.