12. Sınıf Tarih · 1. Ünite: Modern Türk Devletinin Doğuşu
Atatürk Dönemi Dış Politika
Lozan'dan sonra Türkiye'nin dış politikası iki hedefe yöneldi: Lozan'da çözülemeyen sorunları barışçıl yollarla çözmek ve yeni devleti uluslararası düzende güvenli bir yere oturtmak. Bu konuda nüfus mübadelesi, yabancı okullar, dış borçlar, Musul, Milletler Cemiyeti, Balkan Antantı, Sadâbad Paktı, Montrö ve Hatay gelişmelerini inceleyecek, bunları yeni devletin öncelikleri açısından benzer ve farklı yönleriyle karşılaştıracaksın.
Kazanımlar
- İTA.12.1.5. Nüfus mübadelesini, yabancı okullar ve dış borçlar sorununu, Musul Sorunu'nu ve Irak sınırını nedenleri ve sonuçlarıyla inceler.
- İTA.12.1.5. Milletler Cemiyeti'ne üyeliği, Balkan Antantı'nı, Sadâbad Paktı'nı, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ni ve Hatay'ın ana vatana katılmasını kronolojik sırayla açıklar.
- İTA.12.1.5. Dış siyasi gelişmeleri yeni devletin öncelikleri (bağımsızlık, toprak bütünlüğü, güvenlik, barış) açısından benzer yönleriyle listeler.
- İTA.12.1.5. Dış siyasi gelişmeleri yeni devletin öncelikleri açısından farklı yönleriyle (konu, yöntem, taraflar, sonuç) listeler.
- İTA.12.1.5. Atatürk dönemi barışçıl dış politikanın ilkelerini ve sonuçlarını değerlendirir.
Konu anlatımı
Yeni Devletin Dış Politika Öncelikleri
Lozan'dan Devralınan Sorunlar: Mübadele, Okullar ve Borçlar
Musul Sorunu ve Irak Sınırı
Milletler Cemiyeti, Balkan Antantı ve Sadâbad Paktı
Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936)
Hatay'ın Ana Vatana Katılması
Karşılaştırma: Benzer ve Farklı Yönler (T Diyagramı)
Anahtar terimler
- Nüfus mübadelesi
- Türkiye'deki Rumlar ile Yunanistan'daki Müslüman Türklerin din esasına göre karşılıklı yer değiştirmesi.
- Musul Sorunu
- Lozan'da çözülemeyen Irak sınırı sorunu; 1926'da Irak'a bırakılarak çözüldü.
- Milletler Cemiyeti
- I. Dünya Savaşı sonrası kurulan uluslararası barış örgütü; Türkiye 1932'de üye oldu.
- Balkan Antantı
- 9 Şubat 1934'te Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında kurulan savunma işbirliği.
- Sadâbad Paktı
- 8 Temmuz 1937'de Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanan saldırmazlık paktı.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi
- 20 Temmuz 1936'da imzalanan, Boğazlar'da Türk egemenliğini sağlayan sözleşme.
- Hatay Devleti
- 1938'de İskenderun Sancağı'nda kurulan, 1939'da Türkiye'ye katılan devlet.
- Yurtta sulh, cihanda sulh
- Atatürk'ün barışçıl dış politika anlayışını özetleyen ilke.
- Emval-i metruke
- Mübadele sırasında bırakılan mallar; tazminat sorunu yarattı.
Örnek soru
Atatürk döneminde Türkiye'nin dış politikasını en iyi özetleyen ilke aşağıdakilerden hangisidir?
- Sorunların yalnızca savaşla çözülmesi
- Tüm devletlerle ittifak kurulmaması
- Yabancı devletlerin vesayetinin kabul edilmesi
- Savaşa girmek için fırsat kollanması
- Yurtta sulh, cihanda sulh: sorunların barışçıl yollarla çözülmesi
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Atatürk'ün "Yurtta sulh, cihanda sulh" sözü, ülke içinde ve dışında barışı hedefleyen dış politikayı özetler.
2. Dönemin Musul, Montrö ve Hatay gibi sorunları savaşla değil, antlaşma ve diplomasi yoluyla çözülmüştür.
3. Diğer şıklar, tam bağımsızlık hedefiyle ve dönemin uygulamalarıyla çelişir.
Doğru cevap E.