12. Sınıf Tarih · 1. Ünite: Modern Türk Devletinin Doğuşu
Atatürk Dönemi İç Siyasi Gelişmeler ve Kurumsallaşma
Millî Mücadele kazanıldıktan sonra asıl soru şuydu: yeni devlet nasıl bir siyasi düzenle yaşayacaktı? 1923-1930 arasında Cumhuriyet ilan edildi, ilk siyasi parti kuruldu, muhalefet partileri denendi, isyanlar ve suikast girişimleri yaşandı. Bu konuda söz konusu gelişmeleri inceleyecek, yeni Türk devletinin kurumsallaşmasıyla ilişkisini kuracak ve çok partili hayata geçiş denemelerinin gerekçelerini değerlendireceksin.
Kazanımlar
- İTA.12.1.4. II. Meclis'in açılışını, Halk Fırkası'nın kuruluşunu, Ankara'nın başkent oluşunu ve Cumhuriyet'in ilanını kronolojik sırayla inceler.
- İTA.12.1.4. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Takrir-i Sükûn Kanunu, İstiklal Mahkemeleri, Atatürk'e suikast planı, Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Menemen Olayı'nı neden-sonuç ilişkisi içinde açıklar.
- İTA.12.1.4. İç siyasi gelişmeler ile yeni Türk devletinin kurumsallaşması arasında ilişki kurar.
- İTA.12.1.4. Çok partili hayata geçiş denemelerinin gerekçelerini ve sonuçlarını karşılaştırır.
- İTA.12.1.4. İç siyasi gelişmelerin kurumsallaşmadaki rolüne ilişkin gerekçeli, özgün bir içerik (haber, afiş, zaman şeridi) oluşturur.
Konu anlatımı
Cumhuriyet'in Kuruluşu: II. Meclis, Halk Fırkası, Ankara ve Cumhuriyet
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası: İlk Muhalefet Denemesi (1924)
Şeyh Said İsyanı, Takrir-i Sükûn Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri (1925)
Atatürk'e Suikast Planı (İzmir, 1926)
Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Menemen Olayı (1930)
Gelişmeler ve Kurumsallaşma: İlişki Tablosu
Özgün Ürün Hazırlama Rehberi ve Sık Karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Halk Fırkası
- 9 Eylül 1923'te Mustafa Kemal'in kurduğu ilk siyasi parti; sonradan Cumhuriyet Halk Fırkası adını aldı.
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
- 17 Kasım 1924'te kurulan, Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partisi.
- Takrir-i Sükûn Kanunu
- 4 Mart 1925'te hükümete olağanüstü yetki veren kanun.
- İstiklal Mahkemeleri
- Olağanüstü dönemlerde isyan ve rejim karşıtı girişimleri yargılamak için kurulan mahkemeler.
- Şeyh Said İsyanı
- 13 Şubat 1925'te Doğu'da çıkan dinî ve etnik temelli isyan.
- Serbest Cumhuriyet Fırkası
- 12 Ağustos 1930'da Fethi Okyar'ın kurduğu, denetimli muhalefet denemesi.
- Menemen Olayı
- 23 Aralık 1930'da Menemen'de çıkan ve Asteğmen Kubilay'ın şehit edildiği rejim karşıtı ayaklanma.
- Kurumsallaşma
- Bir devletin yönetim, siyaset, hukuk ve eğitim kurumlarını kalıcı biçimde oluşturması.
- Meclis Hükûmeti
- Yasama ve yürütmenin Meclis'te toplandığı sistem; Cumhuriyet'in ilanıyla yerini cumhurbaşkanlığına bıraktı.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi yeni Türk devletinin ilk siyasi kurumsallaşma adımlarından biridir?
- Mudanya Ateşkesi'nin imzalanması
- Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Halk Fırkası'na dönüştürülmesi
- Lozan Konferansı'nın toplanması
- Menemen Olayı'nın yaşanması
- Boğazlar Sözleşmesi'nin imzalanması
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Halk Fırkası (9 Eylül 1923), Millî Mücadele'yi yürüten örgütün düzenli bir siyasi partiye dönüşmesidir: kurumsallaşma adımıdır.
2. Mudanya ve Lozan diplomatik gelişmelerdir; Menemen bir isyan olayıdır; Boğazlar Sözleşmesi dış politika konusudur.
Doğru cevap B.