12. Sınıf Tarih · 1. Ünite: Modern Türk Devletinin Doğuşu
Mustafa Kemal’in Kişiliğini Oluşturan Unsurlar
Bir liderin kişiliği boşlukta oluşmaz: doğduğu şehir, ailesi, okulları, okuduğu kitaplar ve yaşadığı savaşlar onu biçimlendirir. Bu konuda Mustafa Kemal Paşa'nın yetiştiği dönemin koşullarını, eğitim hayatını ve Millî Mücadele'ye kadarki askerlik deneyimini inceleyecek, bunların kişilik özellikleriyle ilişkisini kuracaksın. Sonunda "şu özellik hangi unsurdan beslendi?" sorusuna kanıtlarla cevap verebileceksin.
Kazanımlar
- İTA.12.1.1. Mustafa Kemal Paşa'nın azim, kararlılık, akılcılık, yenilikçilik ve liderlik gibi kişilik özelliklerini örnek olaylarla belirler.
- İTA.12.1.1. Mustafa Kemal Paşa'nın yetiştiği dönemin (II. Abdülhamid yönetimi, Meşrutiyet yılları, savaşlar) siyasi, sosyal ve ekonomik koşullarını açıklar.
- İTA.12.1.1. Selanik'ten Manastır'a, Harbiye'den Harp Akademisi'ne uzanan eğitim sürecini ve Şam'dan Çanakkale'ye uzanan askerlik deneyimini kronolojik sırayla belirler.
- İTA.12.1.1. Kişilik özellikleri ile bu özelliklerin oluşmasında rol oynayan unsurlar (ortam, aile, eğitim, okuma, savaş deneyimi) arasında neden-sonuç ilişkisi kurar.
- İTA.12.1.1. Eğitim hayatındaki ve cephelerdeki olaylardan azim ve kararlılık örnekleri çıkarır.
Konu anlatımı
Yetiştiği Dönem: Gerileyen Bir İmparatorluk
Selanik: Açık Bir Liman Kentinin Çocuğu
Eğitim Yılları: Okuldan Okula Düşünce Dünyası
Askerlik Deneyimi: Şam'dan Mondros'a
Kişilik Özellikleri ve Oluşumundaki Unsurlar: İlişki Tablosu
Azim ve Kararlılık: Okulda ve Cephede İki Sahne
Kaynak Okuma Rehberi
Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- İstibdat
- Tek kişinin (II. Abdülhamid'in) baskıcı ve denetimsiz yönetimi; 1878-1908 arasını anlatan siyasi terim.
- II. Meşrutiyet (1908)
- Padişahın yetkilerinin Meclis-i Mebusan ve anayasa ile sınırlandırıldığı yönetim; Mustafa Kemal'in yetiştiği dönemin siyasi dönüm noktası.
- Kozmopolit şehir
- Farklı din, dil ve kültürlerden insanların birlikte yaşadığı şehir; Selanik tipik örnektir.
- Askerî rüştiye / idadi
- Askerî ortaokul ve lise düzeyindeki okullar; Mustafa Kemal Selanik ve Manastır'daki bu okullarda okudu.
- Kurmay subay
- Harp Akademisi'nde planlama ve komuta eğitimi görmüş subay; Mustafa Kemal 1905'te kurmay yüzbaşı oldu.
- Vatan ve Hürriyet
- Mustafa Kemal'in Şam'da (1905-1906) kurmaya çalıştığı gizli örgüt; devleti kurtarma arayışının ilk örgütlü girişimi.
- Askerî ataşe
- Bir ülkenin elçiliğinde askerî konularla ilgilenen subay; Mustafa Kemal 1913-1914'te Sofya'da bu görevi yaptı.
- İnisiyatif
- Üst emri beklemeden, duruma göre karar alıp harekete geçme; Çanakkale'de belirleyici oldu.
Örnek soru
Selanik'te Türkler, Rumlar, Yahudiler ve Avrupalı tüccarlar bir arada yaşıyor; demiryolu ve liman şehri Avrupa'ya bağlıyor, gazeteler ve yabancı okullar yayılıyordu.
Bu ortamın Mustafa Kemal'in kişiliğine en doğrudan katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
- Saray çevresine yakın yetişerek devlet geleneğine bağlı kalması
- Yalnızca geleneksel dinî eğitime yönelmesi
- Farklı kültürleri tanıyan, Batı'daki gelişmelere açık ve yenilikçi bir bakış kazanması
- Ticarete yönelip askerlikten uzaklaşması
- Siyasi tartışmalardan tamamen uzak durması
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Verilen bilgiler Selanik'i çok kültürlü ve Batı'ya açık bir liman kenti olarak tanıtıyor.
2. Böyle bir ortamda büyüyen çocuk farklı düşünce ve yaşam biçimleriyle erken yaşta tanışır; bu da akılcılığı ve yeniliğe açıklığı besler.
3. Saray çevresi, yalnızca dinî eğitim ve siyasetten uzaklık Selanik'in özellikleriyle çelişir.
Doğru cevap C. En güçlü çeldirici B'dir: Mustafa Kemal ilk yıllarında mahalle mektebine gitmiştir, ama sonra modern usul okula (Şemsi Efendi) ve askerî okullara geçmiştir; ortamın etkisi geleneksel eğitimle sınırlı kalmamıştır.