12. Sınıf Tarih · 1. Ünite: Modern Türk Devletinin Doğuşu
Millî Mücadele’ye Hazırlık: Cemiyetler, Kuvâ-yı Milliye, Genelgeler ve Kongreler
Mondros Ateşkesi'nden sonra Anadolu'da halk işgallere karşı kendi örgütlerini kurdu, Mustafa Kemal Samsun'a çıkarak bu dağınık direnişi tek bir çizgide birleştirmeye başladı. Bu konuda cemiyetleri, Kuvâ-yı Milliye'yi, genelgeleri ve kongreleri dönemin koşullarıyla birlikte inceleyecek, birinci ve ikinci elden kaynakları ayırt ederek olaylar hakkında kaynaklara dayalı çıkarımlar yapacaksın.
Kazanımlar
- İTA.12.1.2. Mondros Ateşkesi'nden sonra Anadolu'daki halkın sosyal ve ekonomik durumunu ve işgallerin yarattığı koşulları belirler.
- İTA.12.1.2. Yararlı ve zararlı cemiyetleri amaçlarına göre ayırt eder; Kuvâ-yı Milliye'nin özelliklerini açıklar.
- İTA.12.1.2. Samsun'a çıkış, Havza ve Amasya Genelgeleri, Erzurum ve Sivas Kongreleri'ni kronolojik sırayla ve neden-sonuç ilişkisiyle yorumlar.
- İTA.12.1.2. Birinci ve ikinci elden kaynakları türlerine ve güvenilirliklerine göre sınıflar, kaynaklardan çıkarım yapar.
- İTA.12.1.2. Dönemin koşullarıyla günümüzün yaşam koşullarını (iletişim, ulaşım, nüfus, eğitim) karşılaştırır.
Konu anlatımı
Dönemin Koşulları: Mondros'tan Sonra Anadolu
Cemiyetler: Yararlı ve Zararlı
Kuvâ-yı Milliye: Halkın Kendiliğinden Direnişi
Samsun'a Çıkış, Havza ve Amasya Genelgeleri
Kongreler: Erzurum ve Sivas
Kaynak İncelemesi: Birinci ve İkinci El Kaynaklar
Dönemin Koşulları ile Günümüzün Karşılaştırması
Sık Karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Cemiyet
- Belirli bir amaç için kurulan dernek; Mondros sonrasında yararlı ve zararlı olarak ikiye ayrılır.
- Müdafaa-i Hukuk
- Hakların savunulması: işgallere karşı bölgesel olarak kurulan millî cemiyetlerin ortak adı.
- Kuvâ-yı Milliye
- İşgallere karşı halkın gönüllü ve düzensiz silahlı direniş birlikleri.
- Genelge
- Bir makamın, kendine bağlı kişi ve kurumlara yayımladığı genel talimat; Havza ve Amasya genelgeleri bu türdendir.
- Manda ve himaye
- Bir devletin başka bir devletin yönetimine ya da korumasına girmesi; Erzurum ve Sivas'ta reddedilmiştir.
- Millî egemenlik
- Yönetim gücünün padişahta değil, milletin kendisinde olması; Amasya Genelgesi'nde güçlü biçimde dile getirildi.
- Heyet-i Temsiliye
- Kongrelerde seçilen, Millî Mücadele'yi yönetecek temsilci kurul; Mustafa Kemal başkanıdır.
- Birincil kaynak
- Olay sırasında ya da hemen sonrasında, olayı yaşayanlarca üretilen kaynak (genelge, telgraf, fotoğraf, hatıra).
- İkincil kaynak
- Olaydan sonra, başka kaynaklara dayanılarak hazırlanan kaynak (ders kitabı, makale, biyografi).
Örnek soru
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın bir maddesi, İtilaf Devletleri'ne "güvenliklerini tehdit eden bir durum çıkarsa stratejik noktaları işgal etme" hakkı tanımıştır. Bir başka madde ise Vilâyât-ı Sitte'de karışıklık çıkması hâlinde buraların işgaline izin vermiştir.
Bu hükümlerin Osmanlı topraklarındaki doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- Osmanlı ordusunun daha güçlü hâle gelmesi
- İtilaf Devletleri'nin işgallerine hukuki dayanak oluşması
- Anadolu'da yerel yönetimlerin güçlenmesi
- İstanbul Hükümeti'nin ekonomik olarak kalkınması
- Halkın işgallere karşı örgütlenmesinin engellenmesi
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Maddeler, İtilaf Devletleri'ne işgal için bir bahane ve hukuki gerekçe sağlamaktadır.
2. Nitekim 1918-1919'da İstanbul, Adana, Antep, Maraş, Urfa, Antalya, Konya ve İzmir birer birer işgal edilmiştir.
3. Osmanlı ordusu terhis edildiği için güçlenme söz konusu olamaz; halk ise tam tersine örgütlenmeye başlamıştır.
Doğru cevap B. En güçlü çeldirici E'dir: işgaller örgütlenmeyi engellememiş, aksine cemiyetlerin kurulmasını hızlandırmıştır.