9. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Yaşam
Biyolojinin Dönüm Noktaları ve İnsan Hayatına Katkıları
Bugün bir aşıyla salgın hastalıklardan korunabiliyor, antibiyotikle enfeksiyonları tedavi edebiliyor, DNA analiziyle kimlik belirleyebiliyoruz. Bunların her biri, biyoloji tarihinde yönü değiştiren bir buluşa dayanır. Bu konuda biyolojinin önemli dönüm noktalarını zaman çizelgesinde yerleştirecek, katkılarını sağlık, gıda, çevre ve enerji alanlarında ilişkilendirecek ve bu konuda araştırılabilir sorular sorup bilgilerin doğruluğunu değerlendireceksin.
Kazanımlar
- BİY.9.1.1. Aşının geliştirilmesi, penisilinin bulunması, kalıtım ilkeleri, DNA'nın yapısı, rekombinant DNA, PZR, klonlama, İnsan Genom Projesi ve CRISPR-Cas gibi dönüm noktalarının insan hayatına katkılarını belirtir.
- BİY.9.1.1. Dönüm noktalarını tarih sırasına koyar ve her birinin yanıtladığı sorunu belirler.
- BİY.9.1.1. Dönüm noktalarının insan hayatına katkılarıyla ilgili araştırılabilir sorular sorar.
- BİY.9.1.1. Farklı kaynaklardan bilgi toplar, bilgilerin doğruluğunu ölçütlere göre değerlendirir.
- BİY.9.1.1. Topladığı bilgilerden, bir buluşun sağlık, çevre, enerji ve gıda alanlarındaki etkisi hakkında çıkarım yapar.
Konu anlatımı
Biyoloji neden önemli?
Dönüm noktası nedir?
Zaman çizelgesi: biyolojinin dönüm noktaları
Buluşların insan hayatına katkıları
Araştır, sorgula: soru sor, bilgi topla, doğrula, çıkarım yap
Simülasyonla keşfet
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Dönüm noktası
- Bir bilim alanının gidişatını değiştiren, yeni araştırmalara ve uygulamalara yol açan buluş ya da gelişme.
- Aşı
- Bağışıklığı bir hastalığa karşı önceden hazırlayan ve hastalıktan korunmayı sağlayan uygulama.
- Antibiyotik
- Bakterilerin neden olduğu enfeksiyonları tedavi etmekte kullanılan maddeler; penisilin ilk antibiyotiklerdendir.
- Rekombinant DNA
- Bir canlıdan alınan genin başka bir canlının DNA'sına eklenmesiyle elde edilen DNA; ilaç, gıda, çevre ve enerji alanlarında uygulanır.
- PZR
- Polimeraz zincir reaksiyonu; çok az miktardaki DNA'nın laboratuvarda çoğaltılmasını sağlayan yöntem.
- Klonlama
- Bir canlıdan genetik olarak özdeş bir canlı elde edilmesi; Dolly koyun bir vücut hücresinden klonlanmıştır.
- İnsan Genom Projesi
- İnsan DNA'sındaki baz dizisini ortaya çıkarmayı amaçlayan, 2003'te tamamlandığı duyurulan uluslararası proje.
- CRISPR-Cas
- Genomda belirli bir bölgenin hedeflenip kesilerek düzenlenmesini sağlayan yöntem.
- Araştırılabilir soru
- Cevabı gözlem, deney ya da güvenilir kaynaklardan toplanan kanıtla desteklenebilen soru.
Örnek soru
Edward Jenner'in çiçek hastalığına karşı geliştirdiği ilk aşının insan hayatına en önemli katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
- Bulaşıcı hastalıklara karşı önceden korunmayı sağlaması
- Bakterilerin neden olduğu enfeksiyonları tedavi etmesi
- DNA'nın çift sarmal yapısını açıklaması
- Genetik olarak özdeş canlı elde edilmesini sağlaması
- Bitki ve hayvan ıslahına temel olacak kalıtım ilkelerini bulması
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Aşı, vücuda hastalık etkenini tanıtarak bağışıklığı önceden hazırlar; kişi hastalığa yakalanmadan korunur.
2. Jenner'in çiçek aşısı bulaşıcı hastalıklardan korunma yolunu açmıştır.
Cevap: A. B şıkkı antibiyotiklerin (penisilin) katkısıdır; aşı tedavi değil korunma sağlar. C, D ve E sırasıyla Watson-Crick, klonlama ve Mendel çalışmalarının katkılarıdır.