9. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Yaşam
Enzim Aktivitesine pH ve Sıcaklığın Etkisi
Ateşi çok yükselen bir hastanın tehlikede olması, buzdolabındaki yemeğin geç bozulması, hamurun ılık yerde kabarması aynı bilimsel gerçeğe dayanır: enzimler her koşulda aynı hızda çalışmaz. Bu konuda pH ve sıcaklığın enzim aktivitesine etkisini gösteren bir deney tasarlayacak, ölçümlerini tabloya ve grafiğe dökecek, optimum koşulları belirleyecek ve sonuçları günlük hayat örnekleriyle ilişkilendireceksin.
Kazanımlar
- BİY.9.1.8. pH ve sıcaklığın enzim aktivitesini etkilediğini göstermek için bağımsız, bağımlı ve kontrol değişkenlerini belirleyen bir deney tasarlar.
- BİY.9.1.8. Katalaz, amilaz ve lipaz gibi enzimlerle yapılan ölçümleri tabloya ve grafiğe aktararak optimum sıcaklık ve optimum pH değerini belirler.
- BİY.9.1.8. Deney sonuçlarını analiz ederek düşük sıcaklık, aşırı sıcaklık ve uç pH değerlerinde enzimin neden farklı davrandığını açıklar.
- BİY.9.1.8. Enzim aktivitesinin sıcaklık ve pH'a bağlılığını mayalanma, gıda saklama ve ateş gibi günlük hayat örnekleriyle ilişkilendirir.
Konu anlatımı
Bağlam: Enzimler Her Koşulda Çalışmaz
Enzim Aktivitesini Etkileyen Faktörler
Deney Tasarımı: Katalaz ve Amilaz
Tablo ve Grafik Analizi
Günlük Hayattan Örnekler
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Optimum sıcaklık
- Enzimin tepkime hızının en yüksek olduğu sıcaklık.
- Optimum pH
- Enzimin tepkime hızının en yüksek olduğu pH değeri.
- Denatürasyon
- Isı veya aşırı pH ile enzimin (proteinin) üç boyutlu yapısının bozulması; yüksek ısıda çoğunlukla geri dönüşsüzdür.
- Katalaz
- Hidrojen peroksiti su ve oksijene parçalayan enzim.
- Amilaz
- Nişastayı parçalayan enzim (ör. tükürük amilazı).
- Lipaz
- Yağları yağ asidi ve gliserole parçalayan enzim.
- Bağımsız değişken
- Deneyde bilinçli olarak değiştirilen değişken (ör. sıcaklık ya da pH).
- Bağımlı değişken
- Deneyde ölçülen sonuç (ör. kabarcık sayısı, nişastanın kaybolma süresi).
- Kontrol değişkeni
- Sonucu etkilememesi için tüm tüplerde aynı tutulan koşullar.
- Tampon çözelti
- pH'ı belirli bir değerde sabit tutan çözelti.
Örnek soru
Bir enzimin tepkime hızının en yüksek olduğu sıcaklık ve pH değerlerine ne ad verilir?
- Denatürasyon noktası
- Optimum koşullar
- Aktivasyon enerjisi
- Doyma noktası
- Kritik derişim
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Her enzimin hızının en yüksek olduğu bir sıcaklık ve pH değeri vardır; bunlara optimum sıcaklık ve optimum pH, birlikte optimum koşullar denir.
2. Denatürasyon, yapının bozulmasıdır; aktivasyon enerjisi aşılması gereken enerji engelidir.
3. Doyma, substrat arttıkça hızın sabitlenmesidir ve sıcaklık ya da pH ile ilgili değildir.
Optimumun altında hız düşük, üstünde denatürasyon nedeniyle yine düşüktür.