9. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Organizasyon
Hücrenin Yapısı: Prokaryot ve Ökaryot Hücre, Organeller
Canlılığın temel yapı ve işlev birimi hücredir. Bir bakteri tek bir hücreden oluşurken insan vücudu milyarlarca hücreden meydana gelir. Bu konuda hücrenin alt birimlerini (zar, sitoplazma, çekirdek, organeller) tanıyacak, prokaryot ve ökaryot hücreyi, bitki ve hayvan hücresini karşılaştıracak ve organellerin birbirleriyle nasıl bütün olarak çalıştığını bir fabrika benzetmesi üzerinden çözümleyeceksin.
Kazanımlar
- BİY.9.2.1. Prokaryot ve ökaryot hücreyi çekirdek, zarlı organel, DNA'nın bulunduğu yer ve hücre duvarı bakımından karşılaştırır.
- BİY.9.2.1. Çekirdek, mitokondri, kloroplast, ribozom, endoplazmik retikulum, golgi aygıtı, lizozom, koful ve sentrozomun görevlerini ve zar sayılarını (zarsız, tek zarlı, çift zarlı) belirler.
- BİY.9.2.1. Bitki ve hayvan hücresini kloroplast, hücre duvarı, merkezî koful ve sentrozom açısından ayırt eder.
- BİY.9.2.1. Bir proteinin üretilip hücre dışına salgılanmasında ribozom, ER, golgi aygıtı, mitokondri ve hücre zarının işbirliğini analojiyle çözümler.
- BİY.9.2.1. Hücrenin görevi ile hücredeki organel çeşidi ve yoğunluğu arasındaki ilişkiyi yorumlar.
Konu anlatımı
1. Hücre: yaşamın temel birimi
2. Prokaryot ve ökaryot hücre
3. Hücre zarı ve sitoplazma
4. Çekirdek ve organeller
5. Organeller bir bütündür: fabrika benzetmesi
6. Bitki ve hayvan hücresi
7. Çözümlü örnekler
8. Simülasyonda dene
9. Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Prokaryot hücre
- Zarla çevrili gerçek çekirdeği ve zarlı organelleri olmayan hücre (bakteri, arke).
- Ökaryot hücre
- DNA'sı çift zarlı çekirdeğin içinde bulunan ve zarlı organelleri olan hücre.
- Organel
- Sitoplazmada belirli bir görevi yapan hücre alt birimi.
- Sitoplazma
- Hücre zarı ile çekirdek arasındaki, su, çözünmüş maddeler ve organellerden oluşan yarı akışkan ortam.
- Mitokondri
- Çift zarlı; oksijenli solunumla ATP üreten organel.
- Kloroplast
- Çift zarlı; fotosentez yapan, bitki hücrelerine özgü plastit.
- Ribozom
- Zarsız; protein sentezi yapan, bütün hücrelerde bulunan organel.
- Golgi aygıtı
- Tek zarlı; maddeleri işleyip paketleyen ve salgı kesecikleriyle gönderen organel.
- Lizozom
- Tek zarlı; sindirim enzimleri taşıyan, hücre içi sindirimi yapan kesecik.
- Merkezî koful
- Olgun bitki hücresinde su ve madde depolayan, turgoru sağlayan büyük koful.
Örnek soru
Mikroskopta incelenen bir hücrede şu bulgular elde ediliyor: zarla çevrili çekirdek yok, ribozom var, hücre duvarı var, mitokondri yok.
Bu hücre için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Bitki hücresidir; çünkü hücre duvarı vardır.
- Hayvan hücresidir; çünkü mitokondri bulunmaz.
- Prokaryot hücredir; çünkü zarlı çekirdek ve zarlı organeli yoktur.
- Ökaryot hücredir; çünkü ribozom taşır.
- Kloroplast taşıdığı için fotosentez yapan bir bitki hücresidir.
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Zarlı çekirdek ve mitokondri (zarlı organel) bulunmaması prokaryot hücrenin ayırt edici özelliğidir.
2. Ribozom ökaryotta da prokaryotta da bulunduğu için hücre türünü belirlemez.
3. Hücre duvarı bitkide de prokaryotta da olabilir, fakat çekirdek olmadığı için bitki hücresi olamaz.
Cevap: C. A şıkkı yanlıştır; hücre duvarı tek başına bitki hücresinin kanıtı değildir.