9. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Yaşam
Nükleik Asitler ve Vitaminler
Her canlının kalıtsal bilgisi nükleik asitlerde taşınır; vitaminler ise çok az miktarda gereken ama eksikliğinde ciddi sorunlar yaratan organik maddelerdir. Bu konuda DNA ve RNA'nın genel yapısını ve görevlerini, baz eşleşme kurallarını ve vitaminlerin çeşitlerini, işlevlerini, çözünürlük gruplarını öğreneceksin. Sonunda bir DNA ipliğinden tamamlayıcı ipliği yazabilecek ve vitamin eksikliği belirtilerini yorumlayabileceksin.
Kazanımlar
- BİY.9.1.6. Nükleotidin bileşenlerini (fosfat, pentoz şeker, organik baz) ve DNA ile RNA'nın genel yapısını karşılaştırarak açıklar.
- BİY.9.1.6. Baz eşleşme kuralını (A–T/A–U, G–C) kullanarak tamamlayıcı iplik yazar; hidrojen bağı sayısını ve baz oranlarını hesaplar.
- BİY.9.1.6. DNA ve RNA'nın görevlerini kalıtsal bilgi ve protein sentezi bağlamında ilişkilendirir.
- BİY.9.1.6. Yağda (A, D, E, K) ve suda (C, B grubu) çözünen vitaminlerin işlevlerini, besin kaynaklarını ve eksiklik belirtilerini eşleştirir; çözünürlüğün depolanmaya etkisini yorumlar.
Konu anlatımı
Bağlam: Bilgiyi Taşıyan ve Düzenleyen Moleküller
Nükleik Asitlerin Yapısı: Nükleotit
DNA ve RNA
Vitaminler
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Nükleotit
- Nükleik asitlerin monomeri; fosfat grubu, pentoz şeker ve organik bazdan oluşur.
- DNA
- Deoksiribonükleik asit; çift sarmallı, deoksiriboz şekerli, kalıtsal bilgiyi taşıyan nükleik asit.
- RNA
- Ribonükleik asit; genellikle tek zincirli, riboz şekerli, protein sentezinde görev alan nükleik asit.
- Baz eşleşmesi
- DNA'da A–T (iki hidrojen bağı) ve G–C (üç hidrojen bağı); RNA'da A–U ve G–C.
- Chargaff kuralı
- Çift iplikli DNA'da A = T ve G = C olması.
- Vitamin
- Az miktarda gereken, enerji vermeyen, çoğu koenzim yapısına katılan organik madde.
- Yağda çözünen vitamin
- A, D, E ve K vitaminleri; yağ dokusunda ve karaciğerde depolanır.
- Suda çözünen vitamin
- C vitamini ve B grubu vitaminleri; depolanmaz, fazlası idrarla atılır.
- Raşitizm
- D vitamini eksikliğinde kemik gelişiminin bozulması.
- Skorbüt
- C vitamini eksikliğinde bağ doku zayıflığı ve yaraların geç iyileşmesi.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi bir nükleotidi oluşturan bileşenlerin tamamını doğru olarak verir?
- Amino grubu, karboksil grubu ve R grubu
- Gliserol, yağ asidi ve fosfat grubu
- Glikoz, fruktoz ve fosfat grubu
- Fosfat grubu, pentoz şeker ve organik baz
- Pentoz şeker, yağ asidi ve organik baz
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Nükleotit, nükleik asitlerin monomeridir ve üç bileşenden oluşur: fosfat grubu, beş karbonlu (pentoz) şeker ve organik baz.
2. Amino grubu, karboksil grubu ve R grubu bir amino asidin bileşenleridir.
3. Gliserol, yağ asidi ve fosfat fosfolipitin bileşenleridir.
DNA'da şeker deoksiriboz, RNA'da ribozdur; bu iki pentoz şekeri nükleotit çeşidini belirler.