9. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Yaşam

Proteinler ve Enzimler

Saçımızdan alyuvarımıza, kaslarımızdan sindirim enzimlerimize kadar vücudumuzdaki sayısız yapı ve işlev proteinlere dayanır. Bu konuda amino asitlerden polipeptit zincirinin nasıl kurulduğunu, proteinlerin neden bu kadar çeşitli olduğunu, ısı ve pH gibi etkilerle yapılarının nasıl bozulduğunu ve enzimlerin tepkimeleri nasıl hızlandırdığını öğreneceksin. Sonunda veri ve diyagramlardan enzimle ilgili çıkarımlar yapabileceksin.

Kazanımlar

• BİY.9.1.6. Amino asitlerin ortak yapısını ve peptit bağıyla polipeptit oluşumunu (dehidrasyon) açıklar; bağ ve su sayısını hesaplar.
• BİY.9.1.6. Proteinlerin çeşitliliğini amino asit çeşidi, sayısı ve dizilişi ile ilişkilendirir; proteinlerin işlev gruplarını örneklerle eşleştirir.
• BİY.9.1.6. Denatürasyonu tanımlar; ısı, aşırı pH gibi etkenlerin proteinin yapısını nasıl bozduğunu ve hangi bağların korunduğunu açıklar.
• BİY.9.1.6. Basit ve bileşik enzimleri, aktivasyon enerjisini ve enzim–substrat ilişkisini (indüklenmiş uyum) tablo ve enerji diyagramı verileriyle yorumlar.

Konu anlatımı

1. Bağlam: Hücrenin İş Gücü

2. Amino Asitler ve Peptit Bağı

3. Protein Çeşitliliği ve Yapısı

4. Proteinlerin İşlevleri

5. Enzimler

6. Çözümlü Örnekler

7. Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları

Anahtar terimler

Amino asit

Proteinlerin monomeri; amino grubu, karboksil grubu, hidrojen ve R grubu taşır.

Peptit bağı

İki amino asit arasında dehidrasyonla kurulan bağ.

Polipeptit

Çok sayıda amino asidin peptit bağlarıyla zincirlenmesiyle oluşan molekül.

Denatürasyon

Isı, aşırı pH, alkol, ağır metal gibi etkenlerle proteinin üç boyutlu yapısının bozulması; peptit bağları korunur.

Enzim

Tepkimelerin aktivasyon enerjisini düşürerek hızlandıran, tepkimede harcanmayan, substrata özgü biyolojik katalizör.

Aktivasyon enerjisi

Bir tepkimenin başlayabilmesi için aşılması gereken enerji engeli.

Etkin bölge

Enzimin substratı bağladığı ve tepkimeyi gerçekleştirdiği özgül bölgesi.

İndüklenmiş uyum

Substrat bağlanırken enzimin etkin bölgesinin şekil değiştirerek substratı sarması.

Bileşik enzim

Protein kısım (apoenzim) ile kofaktörün (metal iyonu ya da koenzim) birleşmesinden oluşan enzim.

Kofaktör

Bileşik enzimin etkin olması için gerekli protein olmayan yardımcı kısım.

Örnek soru

Dallanmamış bir polipeptit zincirinde 24 peptit bağı bulunmaktadır. Bu polipeptidi oluşturan amino asit sayısı kaçtır?

1. 23
2. 24
3. 26
4. 48
5. 25

Doğru cevap: E

Çözüm

1. n amino asitli dallanmamış bir zincirde n − 1 peptit bağı vardır.
2. n − 1 = 24 olduğundan n = 25 amino asit gerekir.
3. Zincir oluşurken 24 su molekülü açığa çıkmıştır.
24 cevabı "bağ sayısı = amino asit sayısı" yanılgısından, 48 cevabı ise bağ başına iki amino asit düşündüğünü varsayıp 2 ile çarpmaktan gelir.

9. Sınıf Biyoloji: tüm konular