9. Sınıf Coğrafya · 1. Ünite: Coğrafyanın Doğası
Coğrafya Biliminin Gelişimi
Coğrafya bilimi, insanlığın doğayı ve yaşadığı mekânı anlama ihtiyacindan doğmuş ve binlerce yıllık bir gelişim süreci geçirmiştir. Ilk Çağ'da Antik Yunan düşünürleriyle başlayan bu yolculuk, Türk-İslam bilginlerinin katkılarıyla zenginlesmis, Kesfirler Çağı'nda büyük dönüşümler yaşanmış ve modern dönemde bugünkü bilimsel yapısına kavusmustür. Bu konuyu tamamladığında coğrafya biliminin tarihsel gelişimini dönem dönem açıklayabilecek, önemli coğrafyacılari katkıtlariyla eslestirebilecek ve bilgi toplama-doğrulama süreçlerini kavrayabileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.9.1.3. Coğrafya biliminin İlk Çağ'dan günümüze tarihsel gelişim sürecini dönem dönem açıklar.
- COĞ.9.1.3. İlk Çağ coğrafyacılarını (Eratosthenes, Strabon, Batlamyus) katkılarıyla birlikte sıralar ve karşılaştırır.
- COĞ.9.1.3. Türk-İslam dönemi bilginlerinin (Bîrûnî, İdrisî, Kaşgarlı Mahmud, Piri Reis, Kâtip Çelebi) coğrafyaya katkılarını somut eserlerle açıklar.
- COĞ.9.1.3. Modern coğrafyanın kurucularını (Humboldt, Ritter) ve Cumhuriyet dönemi coğrafyacısını (Besim Darkot) çalışmalarıyla tanıtır.
- COĞ.9.1.3. Coğrafya biliminin gelişimiyle ilgili bilgi toplamak için uygun araç ve yöntemleri belirler, ulaştığı bilgileri doğrular ve kaydeder.
Konu anlatımı
Coğrafyanın Doğus Hikayesi: İnsanlığın Bilme Ihtiyaci
Ilk Çağ Coğrafyacılari: Antik Yunan'in Önemli Katkıları
Türk-İslam Dönemi: Büyük Bilginlerin Katkıları
Modern Coğrafyanın Doğuşu: Humboldt ve Ritter
Karşılaştırma Tablosu: Dönemler ve Coğrafyacılar
Cumhuriyet Dönemi: Besim Darkot ve Türk Coğrafyacıligi
Sik Karıştırılanlar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Anahtar terimler
- Coğrafya
- Yer (geo) ve yazmak (graphein) kelimelerinden türemis; yeryüzünü, doğal olayları ve insan-mekân ilişkisini inceleyen bilim dalı.
- Eratosthenes
- MO 3. yüzyılda yaşayan, coğrafya terimini ilk kullanan ve Dünya'nin çevresini hesaplayan Antik Yunanli bilim insani.
- Batlamyus (Ptolemaios)
- MS 2. yüzyılda enlem ve boylam sistemiyle dünya haritası çizen, haritacılık tarihinin önemli ismi.
- Biruni
- Dünyanın yarıçapını trigonometrik yöntemlerle hesaplayan, geodezi biliminin öncüsü Türk-İslam bilgini (973-1048).
- Piri Reis
- 1513'te çizdiği dünya haritasiyla ve 'Kitab-i Bahriye' eseriyle tanınan Osmanlı denizcisi ve haritaci (1470-1554).
- Humboldt
- Fiziki coğrafyanın babası olarak anılan, izoterm haritasını geliştiren Alman bilim insani (1769-1859).
- Ritter
- Beşeri coğrafyanın babası olarak kabul edilen, coğrafyayı akademik disiplin haline getiren Alman bilim insani (1779-1859).
- Besim Darkot
- Türkiye'de modern coğrafyanın kurucusu, İstanbul Üniversitesi'nde uzun yıllar görev yapan Türk coğrafyacı (1903-1990).
- Cihannüma
- Katip Çelebi'nin yazdığı, Osmanlı coğrafya biliminin en önemli eserlerinden biri.
- İzoterm haritası
- Yeryüzünde ayni sıcaklığa sahip noktaları birblestiren çizgileri gösteren harita; Humboldt tarafindan geliştirilmiştir.
Örnek soru
"Coğrafya" terimi Antik Yunanca "geo" (yer) ve "graphein" (yazmak) kelimelerinden türemiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu terimi ilk kullanan ve ayni zamanda Dünya'nin çevresini hesaplayan bilim insanıdır?
- Strabon
- Batlamyus
- Biruni
- Eratosthenes
- Humboldt
Doğru cevap: D
Çözüm
Eratosthenes (MO 276-194), "coğrafya" terimini ilk kullanan bilim insanıdır. Ayrica İskenderiye ve Syene arasındaki mesafe ve Güneş açılarını kullanarak Dünya'nin çevresini yaklasik 39.690 km olarak hesaplamıştır. Bu değer gerçek değere (40.075 km) son derece yakındır. Strabon ise "Geographika" eseriyle, Batlamyus enlem-boylam sistemiyle tanır.