9. Sınıf Coğrafya · 4. Ünite: Beşerî Sistemler ve Süreçler
Demografik Dönüşüm ve Nüfus Piramitleri
Ülkelerin gelişmişlik düzeylerini anlamanın en etkili yollarından biri nüfus piramitlerini ve demografik dönüşüm sürecini incelemektir. Bu derste doğum ve ölüm oranlarının değişimi üzerinden ülkelerin hangi demografik aşamada olduğunu belirleyecek, nüfus piramitlerinin şekillerinden nüfus yapısını ve gelişmişlik düzeyini çıkarsayaçak, Türkiye'nin demografik dönüşüm sürecini diger ülkelerle karşılaştırabileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.9.4.3. Demografik dönüşüm modelinin bes aşamasını doğum orani, ölüm orani ve nüfus artış hızı arasındaki ilişkiye gore açıklar.
- COĞ.9.4.3. Nüfus piramitlerinin uc temel tipini (üçgen, can, ari kovani) tanımlayarak her birini demografik dönüşüm modelinin ilgili aşamasıyla ilişkilendirir.
- COĞ.9.4.3. Türkiye ve farklı ülkelerin nüfus piramitlerini demografik dönüşüm modeline gore yorumlayarak karşılaştırmalı sonuçlar çıkarır.
- COĞ.9.4.3. Bağımlı nüfus orani ve ortanca yas kavramlarını kullanarak bir ülkenin demografik yapısını değerlendirir.
Konu anlatımı
Nüfus Piramidi Nedir ve Nasıl Okunur?
Nüfus Piramidi Türleri
Demografik Dönüşüm Modeli
Türkiye'nin Demografik Dönüşüm Süreci
Bağımlı Nüfus ve Ortanca Yas: Ülke Karşılaştırmalari
Sik Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Nüfus piramidi
- Bir ülkenin nüfusunun yas ve cinsiyet yapısını gösteren yatay çubuk grafik.
- Demografik dönüşüm
- Bir toplumun yüksek doğum ve ölüm oranlarından düşük doğum ve ölüm oranlarına geçiş süreci.
- Doğum orani
- Bir yılda her bin kişi basina düşen canli doğum sayısı (binde olarak ifade edilir).
- Ölüm orani
- Bir yılda her bin kişi basina düşen ölüm sayısı (binde olarak ifade edilir).
- Bağımlı nüfus
- Çalışma çağında olmayan (0-14 ve 65+ yas) nüfus grubu; ekonomik olarak çalışma çağındaki nüfusa bağımlıdır.
- Ortanca yas
- Nüfusu ikiye bölen yas değeri; nüfusun yarısı bu yaşın altında, yarısı üstündedir.
- Genç nüfus
- 0-14 yas arası nüfus grubu. Piramitte taban kısmında yer alir.
- Yasli nüfus
- 65 yas ve üstü nüfus grubu. Piramitte tavan (tepe) kısmında yer alir.
- Nüfus artış hızı
- Belirli bir dönemde nüfustaki artış veya azalisin toplam nüfusa orani.
- Demografik fırsat penceresi
- Çalışma çağındaki nüfusun toplam nüfus içindeki payının en yüksek oldugu geçici dönem.
Örnek soru
Bir ülkenin nüfus piramidinin taban genişliği son 20 yılda belirgin biçimde daralmıştır. Bu değişime ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur?
- Ülkenin toplam nüfusu azalmıştır.
- Ülkeye yoğun dis goc verilmiştir.
- Ülkede salgın hastalıklar yaşanmıştır.
- Ülkede yaşam süresi kısalmıştır.
- Ülkede doğum oranları düşmüştür.
Doğru cevap: E
Çözüm
Nüfus piramidinin taban kismi 0-14 yas grubunu (genc/cocuk nüfusu) gösterir. Tabanın daralması kesinlikle doğum oranlarının düştüğünü gösterir. A şıkkı yanlıştır cunku doğum orani düşmüş olsa bile ölüm orani da düşükse toplam nüfus artmaya devam edebilir. B ve C şıkları piramit tabanını değil orta-ust kismi etkiler. Doğru cevap E şıkkıdır.