9. Sınıf Coğrafya · 2. Ünite: Mekânsal Bilgi Teknolojileri
Mekânsal Bilgi Teknolojilerinin Bileşenleri
Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), uzaktan algılama ve GPS gibi mekânsal bilgi teknolojileri, yer yüzüne ait verileri toplama, depolama, işleme, analiz etme ve görüntüleme işlemlerini bütüncül bir yaklaşımla gerçekleştirir. Bu derste CBS'nin bes temel bileşenini (donanım, yazılım, coğrafi veri, yöntem ve kullanıcı) tanımlayacak, bunlar arasındaki ilişkileri çözümleyecek ve mekânsal veri işlemede izlenen aşamaları (veri elde etme, depolama, kontrol, işleme, analiz, görüntüleme) kavrayacaksin.
Kazanımlar
- COĞ.9.2.3. Mekânsal bilgi teknolojilerini oluşturan bileşenleri (donanım, yazılım, coğrafi veri, yöntem, kullanıcı) belirleyebilme
- COĞ.9.2.3. Mekânsal bilgi teknolojilerini oluşturan bileşenler arasındaki ilişkileri açıklayabilme
- COĞ.9.2.3. CBS veri işlem hattını (pipeline) aşamalariyla siralayabilme: veri elde etme, depolama, kontrol, işleme, analiz, görüntüleme
- COĞ.9.2.3. Uzaktan algılama ve GPS kavramlarını tanimlayabilme ve CBS ile ilişkisini kurabilme
- COĞ.9.2.3. Mekânsal veri mahremiyeti ve etik konularına ilişkin temel ilkeleri değerlendirme
Konu anlatımı
CBS Nedir ve Neden Gereklidir?
CBS'nin Bes Temel Bileseni
CBS Veri İşlem Hattı (Pipeline)
Uzaktan Algılama ve GPS
Mekânsal Veri Kavramları
Veri Mahremiyeti ve Etik
Çözümlü Örnekler
Sik Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS)
- Mekânsal verileri toplayan, depolayan, işleyen, analiz eden ve görüntüleyen bütünleşik teknoloji sistemi.
- Uzaktan algılama
- Bir nesneye fiziksel olarak dokunmadan, uzaktan (uydu, ucak, dron) elektromanyetik enerji kullanarak bilgi toplama teknolojisi.
- GPS (Küresel Konumlama Sistemi)
- Uydulardan gelen sinyallerle yer yuzundeki herhangi bir noktanın konum bilgisini (enlem, boylam, yükseklik) belirleyen sistem.
- Mekânsal veri
- Yer yuzundeki nesnelerin konum bilgisini (nerede olduğunu) içeren veri.
- Coğrafi veri
- Coğrafi koordinat sistemiyle (enlem-boylam) ifade edilen mekânsal verinin alt kümesi.
- Vektör model
- Yer yuzundeki nesneleri nokta, çizgi ve alan (poligon) geometrileriyle temsil eden veri modeli.
- Raster model
- Yer yüzünü esit büyüklükte hücrelere (piksellere) bölerek temsil eden veri modeli; uydu görüntüleri için kullanılır.
- Tampon bölge (Buffer) analizi
- Bir nesnenin çevresinde belirli mesafede alan oluşturarak yakınlık sorgusu yapma tekniği.
- Bindirme (Overlay) analizi
- Farklı veri katmanlarını ustuste koyarak kesişim alanlarını belirleme tekniği.
- Meta veri
- Verinin kendisi hakkinda bilgi veren veri; verinin ne zaman, kim tarafindan, hangi doğrulukta üretildiğini belirtir.
Örnek soru
Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) bes temel bileşenden oluşur: donanım, yazılım, coğrafi veri, yöntem ve kullanıcı.
Aşağıdakilerden hangisi CBS'nin "donanım" bileşenine örnek olarak gösterilebilir?
- GPS alıcısı ve uydu anteni
- ArcGIS ve QGIS programları
- Nüfus sayım verileri
- Veri toplama standartları
- CBS uzmanı ve şehir plancisi
Doğru cevap: A
Çözüm
GPS alıcısı ve uydu anteni fiziksel cihazlardir ve CBS'nin donanım bileşenini oluşturur. ArcGIS ve QGIS yazılım, nüfus verileri coğrafi veri, veri toplama standartları yöntem, CBS uzmanı ise kullanıcı bileşenine aittir. Donanim; verilerin toplanması, işlenmesi ve görüntülenmesinde fiziksel altyapıyı sağlar.