9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 2. Ünite: Anlam Arayışı
Anı (Hatıra) ve İstiklal Marşı
Bir insanın yaşadıklarını yıllar sonra kendi bakışıyla anlatması, hem geçmişe tanıklık eder hem de anlam arayışının en kişisel biçimlerinden biridir. Bu konuda anı (hatıra) türünün özelliklerini, anıdaki gerçek yaşam kesitleriyle hikâyedeki kurguyu, öznel ve nesnel ifadeleri ve bilginin güvenilirliğini inceleyeceksin. Ara metin olarak İstiklal Marşı'nın anlamını ve iletilerini çözümleyip anıyla karşılaştıracaksın.
Kazanımlar
- TDE.9.2.2.1. Okuma amacını belirler; başlıktan ve görsellerden hareketle anı metninin içeriğine ve türüne yönelik tahminde bulunur, uygun okuma stratejisini seçer.
- TDE.9.2.2.2. Anı metnindeki bilgileri ön bilgileriyle ilişkilendirir, bilmediği söz varlığının anlamını bağlamdan çıkarır.
- TDE.9.2.2.2. Anıdaki gerçek yaşam kesitleriyle hikâyedeki kurguyu ayırt eder; öznel ve nesnel ifadeleri ayırır, bilginin güvenilirliğini sorgular.
- TDE.9.2.2.2. Metnin konusunu, temasını, ana duygusunu, yardımcı düşüncelerini ve yazarın yazma amacını belirler; açık ve örtük iletileri ayırt eder.
- TDE.9.2.2.2. Anı ile hikâyeyi, anı ile İstiklal Marşı'nı tür, anlatıcı, ileti ve üslup ölçütlerine göre karşılaştırır.
- TDE.9.2.2.2. Okuduğu metni özetler ve metne yönelik gerekçeli geri bildirim sunar.
Konu anlatımı
1. Neden Anı Okuruz? Okumaya Hazırlanma
2. Anı (Hatıra) Nedir? Temel Özellikleri
3. Anı, Günlük ve Yakın Türler
4. Gerçek Yaşam Kesiti ve Kurgu: Anı ile Hikâyenin Karşılaştırılması
5. Bir Anı Metninde Anlam Oluşturma: Çözümlü Örnek
6. Ara Metin: İstiklal Marşı'nın Anlam ve İleti Yönünden İncelenmesi
7. Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Anı (hatıra)
- Kişinin yaşadığı ya da tanık olduğu olayları, aradan zaman geçtikten sonra kendi bakış açısıyla anlattığı gerçek, öğretici metin türü.
- Günlük (günce)
- Olayların günü gününe, tarih atılarak yazıldığı kişisel metin; anıdan farkı yazılış zamanıdır.
- Yazar-metin ilişkisi
- Metinde anlatıcının yazarla aynı kişi olup olmadığı ve yazarın bakışının metne nasıl yansıdığı.
- Nesnel ifade
- Doğrulanabilen, kişiden kişiye değişmeyen bilgi; tarih, yer, sayı, belgeyle desteklenen bilgi.
- Öznel ifade
- Kişinin duygu, yorum ve beğenisine dayanan, doğrulanamayan ve kişiden kişiye değişen ifade.
- Kurgu
- Yazarın hayal gücüyle oluşturduğu olay, kişi ve anlatıcı dünyası; hikâyede temeldir, anıda yoktur.
- Açık ve örtük ileti
- Açık ileti metinde doğrudan söylenen, örtük ileti ise dizeler ya da olaylardan çıkarılan dolaylı mesajdır.
- Ana duygu
- Metnin ya da şiirin okurda uyandırdığı baskın duygu (minnet, umut, korku, özlem gibi).
- İstiklal Marşı
- Mehmet Âkif Ersoy'un yazdığı, 12 Mart 1921'de TBMM'de kabul edilen, bağımsızlık ve vatan sevgisini işleyen on kıtalık millî marş.
- Çağrışım
- Bir sözcüğün anlamının ötesinde okurun zihninde uyandırdığı duygu ve düşünceler; örneğin 'şafak' sözcüğünün yeniden doğuşu çağrıştırması.
Örnek soru
Bir öğrenci, "Sobanın Başında: Köy Okulundan Hatıralar" başlıklı kitabı okumadan önce şöyle düşünüyor: "Başlıkta 'hatıralar' yazdığına göre bu kitap, yazarın kendi yaşadıklarını birinci kişi ağzından anlatan bir tür olmalı."
Öğrencinin bu çalışması aşağıdakilerden hangisidir?
- Metindeki söz varlığının anlamını bağlamdan belirleme
- Metnin ana düşüncesini belirleme
- Başlıktan hareketle metnin türüne yönelik tahminde bulunma
- Metindeki öznel ve nesnel ifadeleri ayırt etme
- Okuduğu metni kendi cümleleriyle özetleme
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Öğrenci henüz metni okumamıştır; yalnızca başlıktaki "hatıralar" sözcüğüne bakmaktadır.
2. Başlıktan hareketle metnin türü ve içeriği hakkında bir sonuç çıkarmak, okuma öncesi tahmin etmektir (TDE2.1.1).
3. Söz varlığı, ana düşünce, öznel-nesnel ayrımı ve özetleme ise metin okunduktan sonra yapılan çalışmalardır.
Doğru cevap C: Başlıktan hareketle metnin türüne yönelik tahminde bulunma. En güçlü çeldirici A'dır; ancak A, metin içindeki bir sözcüğün anlamını bağlamdan çıkarmayı anlatır ve metin okunmadan yapılamaz.