9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. Ünite: Sözün İnceliği
Mülakat: Bir Sanatçıyla Söyleşiyi Dinleme/İzleme
Bir sanatçıyla yapılmış söyleşi, sanatın ham maddesini yani düşünceyi ve emeği doğrudan kaynağından dinleme fırsatıdır. Bu konuda mülakatı bir kontrol listesiyle dinlemeyi, sesin ve görüntünün birlikte verdiği iletileri okumayı, öznel ve nesnel ifadeleri ayırmayı, düşüncenin hangi yollarla geliştirildiğini bulmayı ve soru ile cevabın tutarlı olup olmadığını denetlemeyi öğreneceksin. Sonunda dinlediğin bir söyleşiyi özetleyip gerekçeli geri bildirim verebileceksin.
Kazanımlar
- TDE.9.1.1.1. Mülakatı dinlemeden önce dinleme amacını belirler; başlık ve görsellerden içeriğe yönelik tahminde bulunur, uygun dinleme yöntemini seçer ve dinleme kurallarını uygulayarak dinlemeyi sürdürür.
- TDE.9.1.1.2. Mülakattaki bilgileri ön bilgileriyle ilişkilendirir; bilmediği sözcüklerin anlamını bağlamdan çıkarır.
- TDE.9.1.1.2. Açık ve örtük iletileri, konuyu, ana düşünceyi, yardımcı düşünceleri ve söyleşinin amacını belirler.
- TDE.9.1.1.2. Mülakattaki öznel ve nesnel ifadeleri, gerçek ile kurguyu ve bilgilerin güvenilirliğini ayırt eder.
- TDE.9.1.1.2. Düşüncenin geliştirilme yollarını (tanımlama, örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme, sayısal verilerden yararlanma) ve soru-cevap tutarlılığını saptar.
- TDE.9.1.1.2. Dinleme öncesi tahminlerini dinleme sonrası tespitleriyle karşılaştırır, mülakatı özetler ve gerekçeli geri bildirim sunar.
Konu anlatımı
Söz Sanatçının Atölyesinden Gelir: Bağlam
Mülakat Nedir, Hangi Türlerle Karışır?
Dinlemeyi Yönetmek: Önce, Sırasında, Sonra
Anlam Oluştürmak: Konu, Ana Düşünce ve İletiler
Öznel ve Nesnel İfadeler, Gerçek ve Kurgu, Güvenilirlik
Düşünceyi Geliştirme Yolları ve Soru-Cevap Tutarlılığı
Metin İncelemesi: Kurgu Bir Söyleşi Üzerinde Uygulama
Sık Karıştırılanlar ve Sık Yapılan Hatalar
Anahtar terimler
- Mülakat (söyleşi)
- Bir kişinin görüş ve deneyimlerini öğrenmek için soru-cevap yoluyla yapılan planlı görüşme.
- Çok modlu metin
- Söz, ses, görüntü ve jest gibi birden çok iletişim kanalını birlikte kullanan metin.
- Dinleme amacı
- Dinleme/izleme öncesinde belirlenen ve yöntemi şekillendiren hedef.
- Açık ve örtük ileti
- Açık ileti doğrudan söylenendir; örtük ileti ise ipuçlarından çıkarım yoluyla bulunur.
- Nesnel ifade
- Kişiden kişiye değişmeyen, doğrulanabilir bilgi veren ifade.
- Öznel ifade
- Kişinin duygu, yorum ya da değer yargısını yansıtan ifade.
- Düşünceyi geliştirme yolları
- Bir düşünceyi destekleyen tanımlama, örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanma gibi yöntemler.
- Soru-cevap tutarlılığı
- Cevabın soruya doğrudan yanıt vermesi ve önceki söylenenlerle çelişmemesi.
- Güvenilirlik
- Bilginin doğrulanabilir, kaynağı belli ve abartıdan uzak olması.
Örnek soru
Bir öğrenci, şair Elif Sönmez'in (kurgu) radyo söyleşisini, şiir yazarken kullandığı yöntemleri öğrenmek için dinleyecektir.
Bu öğrencinin dinlemeye başlamadan önce yapması gereken en uygun hazırlık hangisidir?
- Söyleşiyi baştan sona ezberlemeye karar vermesi
- Söyleşi bittikten sonra ne dinlediğini düşünmeye karar vermesi
- Dinleme amacını belirlemesi, başlıktan içeriği tahmin etmesi ve not alma yöntemini seçmesi
- Sanatçı hakkında hiçbir şey bilmemeyi tercih ederek önyargısız dinlemesi
- Yalnızca sanatçının ses tonuna odaklanıp sözcüklere dikkat etmemesi
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Dinleme/izleme öncesinde yapılacak işler amaç belirlemek, başlık ve görselden tahmin yürütmek ve amaca uygun yöntem seçmektir.
2. Öğrencinin amacı üretim yöntemlerini öğrenmek olduğundan anahtar sözcükleri not alarak seçici dinleme ona en uygun yöntemdir.
3. Doğru cevap C seçeneğidir.
Ezber (A) anlama amaçlı dinlemeyi değil, hafızayı ölçer. Sonradan düşünmek (B) sürecin öncesini atlar. Ön bilgiyi bilerek bırakmak (D) bağlantı kurmayı engeller; E ise sözü yok sayar.