9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 4. Ünite: Dilin Zenginliği
Öz Yaşam Öyküsü Yazma
Öz yaşam öyküsü (otobiyografi), bir kişinin kendi hayatını, kendi bakışıyla ve kendi üslubuyla yazdığı metindir. Bu konuda amacını ve okuyucunu belirleyerek plan yapmayı, giriş-gelişme-sonuç düzeninde taslak yazmayı, anlatım biçimlerinden ve düşünceyi geliştirme yollarından yararlanmayı, bağdaşıklık ögelerini kullanmayı, yazım-noktalama ve anlatım bozukluklarını tespit edip düzeltmeyi ve yazını değerlendirip paylaşmayı öğrenirsin.
Kazanımlar
- TDE.9.4.4.1. Öz yaşam öyküsü için yazma amacını, hedef kitleyi, metin türünü ve yazma süresini belirleyip yazma sürecini planlar ve yönetir.
- TDE.9.4.4.2. Ön bilgilerini ve hedef kitlenin özelliklerini dikkate alarak ana düşünceyi, iletiyi, yapı ögelerini, dil işlevlerini ve görsel ögeleri içeren bir plan taslağı hazırlayıp sunar.
- TDE.9.4.4.3. Dikkat çekici girişle başlayan, anlatım biçimlerini ve düşünceyi geliştirme yollarını kullanan, kendine özgü üslubu yansıtan bir öz yaşam öyküsü yazar.
- TDE.9.4.4.3. Yazısında bağdaşıklık ögelerini, yazım ve noktalama kurallarını uygular; anlamsal ve yapısal anlatım bozukluklarını tespit edip düzeltir.
- TDE.9.4.4.4. Yazısını içerik, dil ve anlatım yönünden değerlendirir, geri bildirimlere göre yeni hedefler belirler ve metnini sınıf panosunda ya da okulun çevrim içi ortamında paylaşır.
Konu anlatımı
Bağlam: Neden Kendi Hayatımızı Yazarız?
Öz Yaşam Öyküsü Nedir? Benzer Türlerden Farkı
Planlama: Amaç, Hedef Kitle ve Tür
Plan ve Yapı: Giriş, Gelişme, Sonuç
Anlatım Biçimleri, Düşünceyi Geliştirme Yolları ve Üslup
Söz Varlığı, Dil İşlevleri ve Değerlere Duyarlılık
Bağdaşıklık Ögeleri: Cümleler Birbirine Nasıl Bağlanır?
Anlatım Bozuklukları: Anlamsal ve Yapısal
Yazım ve Noktalama Kuralları
Metin İncelemesi: Taslaktan Son Metne
Değerlendirme, Paylaşım ve Sık Yapılan Hatalar
Anahtar terimler
- Öz yaşam öyküsü (otobiyografi)
- Bir kişinin kendi hayatını kendi bakış açısıyla ve çoğunlukla birinci kişi ağzından anlattığı metin türü.
- Biyografi
- Bir kişinin hayatının başkası tarafından, belge ve kaynaklara dayanarak anlatıldığı tür.
- Üslup
- Yazarın dili kullanma biçimi; cümle yapısı, söz seçimi, imge ve tonla oluşan kişisel anlatım özelliği.
- Geriye dönüş
- Anlatıcının bugünden geçmişe dönerek yaşanmış olayları aktardığı anlatım tekniği.
- Bağdaşıklık
- Cümleleri ve paragrafları bağlaç, zamir, geçiş ifadesi ve tekrar gibi dilsel ögelerle birbirine bağlayan yüzey düzeyi ilişkisi.
- Tutarlılık
- Metindeki anlatımların birbiriyle çelişmemesi ve anlam bütünlüğü oluşturması.
- Anlamsal bozukluk
- Gereksiz sözcük, çelişki, yanlış anlam ya da yer, mantık hatası gibi cümlenin anlamını bozan anlatım kusurları.
- Yapısal bozukluk
- Özne-yüklem uyumsuzluğu, ortak yüklem hatası, ek eksikliği ya da fazlalığı gibi cümlenin kuruluşuna ilişkin anlatım kusurları.
- Düşünceyi geliştirme yolları
- Ana düşünceyi desteklemek için kullanılan tanımlama, karşılaştırma, örnekleme, tanık gösterme, sayısal veri ve benzetme gibi yöntemler.
- Dil işlevleri
- Dilin göndergesel, heyecana bağlı, alıcıyı harekete geçirme, şiirsel gibi iletişimdeki görevleri.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi öz yaşam öyküsünü (otobiyografi) biyografiden ayıran temel özelliktir?
- Belge ve kaynaklara dayanarak yazılması
- Olayların hiç yorum katılmadan, tamamen nesnel aktarılması
- Yazarın, anlatıcının ve metindeki kişinin aynı kişi olması
- Yalnızca olayların oluş sırasıyla anlatılabilmesi
- Anlatımın üçüncü kişi ağzından yapılması
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Otobiyografide kişi hayatını kendisi yazar; yazar, anlatıcı ve kahraman aynı kişidir.
2. Biyografide ise yaşam öyküsünü başkası yazar; bu yüzden belge ve kaynaklara dayanır, üçüncü kişi ağzıyla ve olabildiğince nesnel anlatılır.
3. Otobiyografide geriye dönüş de kullanılabildiği için olayların yalnızca oluş sırasıyla verildiği söylenemez.
Doğru cevap C. A, B ve E biyografinin özellikleridir; en güçlü çeldirici D'dir, çünkü otobiyografide bugünden geçmişe dönen bir anlatım sık görülür.