9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 4. Ünite: Dilin Zenginliği
Sosyal Medya Dili ve Edebî Dil
Her gün yüzlerce kısa metin okuyor, yazıyor ve yanıtlıyoruz: mesajlar, yorumlar, paylaşımlar. Bu metinlerin dili, bir romanın ya da şiirin diliyle aynı değildir; ama bütünüyle ondan kopuk da değildir. Bu konuda sosyal medya dilinin özelliklerini edebî dilin özellikleriyle karşılaştıracak, dilin kullanım alanlarına göre doğru seçimler yapacak, ek ve bağdaşıklık ögelerini doğru kullanacak ve tahlil ettiğin metinlerden hareketle bu karşılaştırmayı etkileşimli bir sunuma dönüştürecek bir konuşma planı hazırlayacaksın.
Kazanımlar
- TDE.9.4.3.1. Sosyal medya dilini edebî dil açısından değerlendireceği sunumun amacını, süresini, hedef kitlesini ve yöntemini belirler; konuşma sürecinde karşılaşabileceği engelleri önceden düşünüp stratejisini buna göre yapılandırır.
- TDE.9.4.3.2. Konuşma içeriğini dilin kullanım alanına (özel, mesleki, kamusal, eğitim) göre sınıflandırır; sosyal medya ile edebî dil arasındaki farkları ve benzerlikleri karşılaştırma içeren iletilerle ana düşünceye bağlar; giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini, görsel ögeleri ve beden dili planını içeren bir taslak hazırlar.
- TDE.9.4.3.3. Konuşmasında dikkat çekici bir giriş yapar, düşünceyi geliştirme yollarından (tanımlama, karşılaştırma, örnekleme) yararlanır, söz varlığını hedef kitleye uygun kullanır ve toplumsal hassasiyet doğurabilecek ifadelerden kaçınır.
- TDE.9.4.3.3. Konuşmasında eklerin ve bağdaşıklık ögelerinin (bağlaçlar, gönderme sözcükleri, tekrar, ilgeçler) doğru kullanımını gösterir; sosyal medyada sık görülen yazım ve ek yanlışlarını standart Türkçeye uygun biçimde düzeltir.
- TDE.9.4.3.4. Konuşmasını içerik, dil ve anlatım yönünden ölçütlerle değerlendirir; paydaş geri bildirimlerine göre yeni hedefler belirler ve konuşmasını dijital ortam için yeniden düzenler.
Konu anlatımı
Bağlam: Bir Paylaşım, Bir Dize, Bir Mesaj
Dilin Kullanım Alanları ve Dil Düzeyleri
Sosyal Medya Dilinin Özellikleri
Edebî Dilin Özellikleri
Karşılaştırma: Sosyal Medya Dili ile Edebî Dil
Metin İncelemesi: Üç Kısa Örnek
Doğru Ek ve Yazım Kullanımı, Bağdaşıklık Ögeleri
Konuşma Planı: Sosyal Medya Dilini Değerlendiren Sunum
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Sosyal medya dili
- Sosyal ağlarda hızlı ve kısa iletişim ihtiyacıyla biçimlenen; kısaltma, emoji ve konuşma dili özelliklerini barındıran karma dil kullanımı.
- Edebî dil
- Duygu, düşünce ve hayallerin estetik bir amaçla, yan ve mecaz anlamlar, söz sanatları ve özgün imgelerle dile getirildiği dil.
- Dilin kullanım alanı
- Dilin özel, mesleki, kamusal ve eğitim alanı gibi ortamlara göre farklılaşan kullanımı.
- Standart dil
- Eğitimde, resmî yazışmada ve haberde kullanılan, yazım ve ek kuralları belirlenmiş ortak dil düzeyi.
- Bağdaşıklık
- Metindeki cümlelerin bağlaç, gönderme sözcüğü, tekrar ve ilgeç gibi dil bilgisel ögelerle birbirine bağlanması.
- İmge
- Duyulara ve duygulara hitap eden, zihinde canlandırılan söz görüntüsü.
- Dil işlevi
- Dilin bilgi verme, harekete geçirme, duygu bildirme, şiirsel etki kurma gibi iletişimdeki amaçlı kullanımı.
- Özgünlük
- Söyleyişin kalıplaşmış sözlerden ayrılıp kişisel ve yeni bir anlatım getirmesi.
- Düşünceyi geliştirme yolları
- Ana düşünceyi tanımlama, karşılaştırma, örnekleme, sayısal verilerden yararlanma gibi yöntemlerle destekleme.
- Hedef kitle
- Bir konuşmanın ya da paylaşımın ulaşmak istediği, yaş, ilgi ve bilgi düzeyi dikkate alınan dinleyici veya okuyucu grubu.
Örnek soru
Sosyal medya dilinde kısaltmaların, konuşma diline yakın söyleyişlerin ve emojilerin sık görülmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- Türk Dil Kurumunun bu kullanımları standart yazı dili olarak kabul etmesi
- Hızlı, kısa ve etkileşimli iletişim ihtiyacının dilin biçimini şekillendirmesi
- Kullanıcıların edebî eser yazmayı amaçlayarak mecazlı söyleyişlere yönelmesi
- Resmî kurumların paylaşımlarda bu dili kullanmayı zorunlu tutması
- Sözlükteki yan anlamların platformlarda bilinçli olarak yeniden üretilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Sosyal medya, kısa sürede çok kişiye ulaşma ve hızlı yanıt alma ihtiyacına dayanır. Bu ihtiyaç kısaltmayı ("slm", "nbr"), yazılmış konuşma dilini ("geliyom") ve duyguyu hızla aktaran emojiyi doğurur.
2. Bu özellikler bir kural gereği değil, iletişimin hız ve samimiyet beklentisinden doğan alışkanlıklardır.
Doğru cevap B'dir. A şıkkı yanlıştır; kısaltmalar ve ek atlamaları standart dil kuralları değildir. C ve E şıkları edebî dilin özelliğini sosyal medyanın genel nedeni gibi gösterir. D şıkkı ise kamusal alanın dil düzenini sosyal medyaya uygular; oysa resmî kurumlar tersine standart Türkçeyi tercih eder.