9. Sınıf Fizik · 2. Ünite: Kuvvet ve Hareket
Hareket Türleri: Öteleme, Dönme ve Titreşim
Etrafındaki hareketlere bak: yolda giden otobüs, dönen pervane, sallanan salıncak, yuvarlanan top. Hepsi "hareket" ama aynı şekilde hareket etmiyorlar. Fizikçiler hareketleri, cismin noktalarının nasıl yer değiştirdiğine bakarak üç temel gruba ayırır: öteleme, dönme ve titreşim. Bu konuda örnekleri gözleyerek her türün niteliklerini bulacak, hareketleri ortak özelliklerine göre gruplayıp adlandıracak ve bir cismin aynı anda birden fazla türde hareket edebileceğini göreceksin. Matematiksel model ve hesap yoktur; ölçüt nitel gözlemdir.
Kazanımlar
- FİZ.9.2.7.a. Öteleme, dönme ve titreşim hareketlerinin niteliklerini (cismin noktalarının nasıl hareket ettiğini) gözlemleyerek belirler.
- FİZ.9.2.7.b. Verilen günlük hayat hareketlerini ortak özelliklerine göre ayrıştırır.
- FİZ.9.2.7.c. Hareketleri 'bir yerden başka yere gitme', 'eksen etrafında dönme' ve 'denge konumunda gidip gelme' ölçütlerine göre gruplandırır.
- FİZ.9.2.7.ç. Oluşturduğu grupları öteleme, dönme ve titreşim olarak adlandırır.
- FİZ.9.2.7.b. Aynı anda birden fazla hareket türü yapan cisimleri (yuvarlanan tekerlek gibi) tanır ve hangi hareketin hangi kısımda olduğunu açıklar.
Konu anlatımı
Hareketi nasıl sınıflandırırız?
Öteleme hareketi
Dönme hareketi
Titreşim hareketi
Aynı anda birden fazla hareket
Hareketleri gruplama ve adlandırma
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Öteleme hareketi
- Cismin bütün noktalarının aynı yönde ve aynı miktarda yer değiştirdiği, cismin bir yerden başka bir yere gittiği hareket.
- Dönme hareketi
- Cismin bir eksen etrafında dönmesi; eksen dışındaki noktalar çember çizer.
- Titreşim hareketi
- Cismin bir denge konumunun iki yanında aynı yolu tekrar tekrar giderek gidip gelmesi.
- Denge konumu
- Titreşim yapan cismin gidip geldiği aralığın orta noktası; cisim bu noktada sakin kalabilir.
- Eksen
- Dönen cismin etrafında döndüğü hayali ya da gerçek doğru; üzerindeki noktalar yerinde kalır.
- Yörünge
- Hareket eden cismin ya da bir noktasının izlediği yol.
- Periyodik hareket
- Aynı biçimde belirli aralıklarla tekrar eden hareket.
Örnek soru
Aşağıdaki hareketlerden hangisi öteleme hareketidir?
- Çalışan bir vantilatörün pervanesinin hareketi
- Buzlu yokuştan aşağı kayan kızağın hareketi
- Duvar saatindeki sarkacın hareketi
- Çalınan bir gitar telinin hareketi
- Matkap ucunun kendi ekseni etrafındaki hareketi
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Öteleme hareketinde cismin bütün noktaları aynı yönde ve aynı miktarda yer değiştirir; cisim bir yerden başka bir yere gider.
2. Kızak yokuşta bir bütün olarak aşağı doğru ilerler, dönmez ve gidip gelmez.
3. Pervane ve matkap ucu bir eksen etrafında döner (dönme); sarkaç ve gitar teli denge konumunda gidip gelir (titreşim).
Cevap: B.