9. Sınıf Fizik · 2. Ünite: Kuvvet ve Hareket
Hareketin Temel Kavramları
Bir otobüste otururken "yerimde duruyorum" ya da "saatte 80 km hızla gidiyorum" diyebilirsin; ikisi de doğru olabilir. Fizikte hareketi anlatmak için önce bir referans noktası seçer, sonra konum, alınan yol, yer değiştirme, sürat, hız ve ivme gibi kavramları kullanırız. Bu konuda günlük konuşmada karıştırılan bu kavramları örnekleri gözleyerek ayırt edecek, aralarındaki ilişkiyi kendi cümlelerinle genelleyecek ve trafikteki sürat sınırlarını yorumlayacaksın. Grafik çizmeyeceksin ve ivmeli harekete ait hesap yapmayacaksın.
Kazanımlar
- FİZ.9.2.6.a. Referans noktasına göre konumu belirler; aynı hareketin farklı referans noktalarında farklı konumlarla ama aynı yer değiştirmeyle anlatılabildiğini örneklerden bulur.
- FİZ.9.2.6.a. Aynı yörüngede yapılan hareketlerde alınan yol ile yer değiştirmeyi karşılaştırarak aralarındaki benzerlik ve farkları belirler.
- FİZ.9.2.6.b. Ortalama sürat ile ortalama hızın ve anlık sürat ile anlık hızın tanımlarına yönelik genelleme yapar; basit hesaplarda kullanır.
- FİZ.9.2.6.b. Hızın büyüklüğü ya da yönü değiştiğinde ivmenin var olduğunu açıklar; ivmenin hızlanma ve yavaşlamadaki yönünü nitel olarak yorumlar.
- FİZ.9.2.6.b. Trafikte sürat sınırı ve yeşil dalga gibi durumları ortalama sürat ve anlık sürat kavramlarıyla yorumlar.
Konu anlatımı
Hareket göreli: referans noktası ve konum
Alınan yol ve yer değiştirme
Sürat ve hız
İvme: hızın değişmesi
Trafikte sürat: sınırlar ve yeşil dalga
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Genelleme: tümevarımla özet
Anahtar terimler
- Referans noktası
- Konumu ve hareketi tanımlamak için sabit kabul edilen nokta.
- Konum
- Cismin referans noktasına göre bulunduğu yer; referans değişince değişir.
- Alınan yol
- Cismin yörünge boyunca gittiği toplam uzunluk; skalerdir.
- Yer değiştirme
- Son konum ile ilk konum arasındaki yönlü uzaklık; vektöreldir.
- Sürat
- Alınan yolun süreye oranı; ortalama ya da anlık olabilir; skalerdir.
- Hız
- Yer değiştirmenin süreye oranı; ortalama ya da anlık olabilir; vektöreldir.
- İvme
- Hızın değişme eğilimi; hızın büyüklüğü ya da yönü değişince vardır; vektöreldir.
- Yeşil dalga
- Işıkların belli bir süratle giden araçları durdurmayacak biçimde art arda yeşile döndürülmesi.
Örnek soru
Hareketle ilgili aşağıdaki niceliklerden hangisi vektörel değildir?
- Yer değiştirme
- Hız
- Alınan yol
- İvme
- Konum
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Yer değiştirme, hız, ivme ve konum yönü olan, yani vektörel niceliklerdir.
2. Alınan yol, yörünge boyunca gidilen uzunluğun toplamıdır; yalnızca büyüklüğü vardır ve hiçbir zaman negatif olmaz.
Cevap: C (Alınan yol). Sürat de yol gibi skalerdir; hız ise vektörel olduğu için "yol" ile "hız" aynı gruba konamaz.