9. Sınıf Fizik · 2. Ünite: Kuvvet ve Hareket
Temel ve Türetilmiş Nicelikler
Bir odanın boyunu, bir kutunun kütlesini ya da bir arabanın hızını anlatırken sayı ve birim kullanırız. Fizikte ölçülebilen bu özelliklere nicelik denir. Bu konuda SI birim sisteminde verilen niceliklerin niteliklerini öğrenecek, onları temel ve türetilmiş olarak ayıracak, gruplayacak ve adlandıracaksın.
Kazanımlar
- FİZ.9.2.1. SI birim sisteminde temel nicelik ve türetilmiş niceliğin niteliklerini tanımlar.
- FİZ.9.2.1. Verilen niceliklerden temel ve türetilmiş olanları niteliklerine göre ayrıştırır.
- FİZ.9.2.1. Nicelikleri temel ve türetilmiş gruplara ayırıp gruplandırır.
- FİZ.9.2.1. Birimi SI'da verilen nicelikleri temel nicelik ya da türetilmiş nicelik olarak adlandırır.
Konu anlatımı
Nicelik, Birim ve SI
Yedi Temel Nicelik
Türetilmiş Nicelikler
Temel mi, Türetilmiş mi? Ayırt Etme Yöntemi
Birim ve Nicelik Karışıklıkları
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Özet
Anahtar terimler
- Nicelik
- Ölçülebilen ve sayı ile birimle ifade edilen özellik.
- SI
- Uluslararası Birim Sistemi; ölçümlerin karşılaştırılabilmesi için kullanılan ortak sistem.
- Temel nicelik
- Başka niceliklerden türetilemeyen, SI'daki yedi nicelikten her biri.
- Türetilmiş nicelik
- Temel niceliklerin çarpım ve bölümüyle ifade edilen nicelik.
- KISAMUZ
- Yedi temel niceliğin baş harflerinden oluşan akılda tutma kelimesi.
- Kelvin
- Sıcaklığın SI birimi (K).
- Newton
- Kuvvetin SI birimi (N); kütle, uzunluk ve zamandan oluşan türetilmiş bir birimdir.
- Kütle
- Cismin madde miktarıyla ilgili temel nicelik (kg).
- Ağırlık
- Cisme etki eden yer çekimi kuvveti; türetilmiş nicelik (N).
Örnek soru
Aşağıdaki niceliklerden hangisi SI birim sisteminde bir temel niceliktir?
- Hız
- Kuvvet
- Enerji
- Basınç
- Madde miktarı
Doğru cevap: E
Çözüm
1. SI'daki yedi temel nicelik: uzunluk, kütle, zaman, elektrik akımı, sıcaklık, madde miktarı ve ışık şiddeti.
2. Hız (uzunluk ÷ zaman), kuvvet (kütle × ivme), enerji (kuvvet × yol) ve basınç (kuvvet ÷ alan) temel niceliklerden türetilir.
Cevap E. Madde miktarının birimi moldür.