9. Sınıf Fizik · 2. Ünite: Kuvvet ve Hareket
Skaler ve Vektörel Nicelikler
Bir arkadaşına "evim okula 2 km uzaklıkta" dersen ona yolu tarif etmiş olmazsın; "okulun doğusunda 2 km" dersen etmiş olursun. Bazı nicelikler yalnızca bir sayıyla anlatılabilir, bazılarının ise yönü de gerekir. Bu konuda skaler ve vektörel nicelikleri karşılaştıracak, aynı doğrultudaki vektörlerin yön ve büyüklüklerini yorumlayarak eşit vektör, zıt vektör ve gerçek sayıyla çarpılmış vektör kavramlarını kullanacaksın.
Kazanımlar
- FİZ.9.2.2.a. Skaler ve vektörel niceliklerin özelliklerini belirler.
- FİZ.9.2.2.b. Skaler ve vektörel niceliklerin benzerliklerini listeler.
- FİZ.9.2.2.c. Skaler ve vektörel niceliklerin farklılıklarını listeler.
- FİZ.9.2.3.a. Aynı doğrultu üzerinde yer alan farklı vektörlerin yön ve büyüklüklerini tanımlar.
- FİZ.9.2.3.b. Aynı doğrultudaki vektörlerin yön ve büyüklüklerine ilişkin verileri toplayarak kaydeder.
- FİZ.9.2.3.c. Verileri yorumlayarak eşit vektör, zıt vektör ve gerçek sayıyla çarpılmış vektörlere ilişkin değerlendirmeler yapar.
Konu anlatımı
Yalnızca Sayı Yetmediğinde
Skaler Nicelikler
Vektörel Nicelikler ve Gösterimi
Skaler ve Vektörel Niceliklerin Karşılaştırılması
Aynı Doğrultudaki Vektörler: Eşit ve Zıt Vektör
Gerçek Sayıyla Çarpılmış Vektör
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Özet ve Bağlantılar
Anahtar terimler
- Skaler nicelik
- Yalnızca büyüklüğü (sayı ve birim) olan, yönü bulunmayan nicelik; örneğin kütle, zaman, sıcaklık, alınan yol, sürat.
- Vektörel nicelik
- Büyüklüğü ve yönü olan nicelik; örneğin yer değiştirme, hız, ivme, kuvvet.
- Vektör
- Vektörel bir niceliği gösteren yönlü ok; boyu büyüklüğü, ucu yönü belirtir.
- Doğrultu
- Vektörün üzerinde bulunduğu doğru; aynı doğrultuda iki zıt yön vardır.
- Eşit vektörler
- Yönleri ve büyüklükleri aynı olan vektörler; başlangıç noktaları farklı olabilir.
- Zıt vektör
- Büyüklüğü aynı, yönü ters olan vektör; A'nın zıttı −A ile gösterilir.
- Gerçek sayıyla çarpım
- k·A vektörünün boyu |k| katıdır; k pozitifse A ile aynı yönlü, negatifse zıt yönlüdür.
- Alınan yol
- Hareket boyunca katedilen toplam uzunluk; skalerdir.
- Yer değiştirme
- Başlangıç konumundan son konuma çizilen yönlü ok; vektörel niceliktir.
Örnek soru
Aşağıdaki niceliklerden hangisi vektörel bir niceliktir?
- Kütle
- Alınan yol
- Yer değiştirme
- Sıcaklık
- Hacim
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Vektörel nicelik, büyüklüğünün yanında yönü de olan niceliktir.
2. Kütle, alınan yol, sıcaklık ve hacim yalnızca sayı ve birimle tam olarak verilir; bunlar skalerdir.
3. Yer değiştirme başlangıç konumundan son konuma doğru yönlü bir okla gösterilir.
Doğru cevap: Yer değiştirme (C). En güçlü çeldirici "alınan yol"dur: yol da uzunluk birimiyle verilir, ancak hareketin yönü bilgisi taşımadığı için skalerdir.