9. Sınıf Fizik · 2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Vektörlerin Toplanması ve Bileşenlere Ayrılması

Bir sandığı iki kişi aynı anda iterse sandık, tek bir kuvvetin etkisindeymiş gibi hareket eder. Bu tek kuvvete bileşke kuvvet denir. Vektörler toplanırken yön de hesaba katıldığı için sayıların toplanmasından farklı bir yöntem gerekir. Bu konuda iki vektörü uç uca ekleme ve paralelkenar yöntemiyle toplayacak, bir vektörü dik bileşenlerine ayıracak ve yöntemlerdeki örüntüyü genelleyeceksin.

Kazanımlar

• FİZ.9.2.4.a. Vektörlerin toplanmasında uç uca ekleme ve paralelkenar yöntemlerini ve bileşenlerine ayırma işlemini inceleyerek toplama yöntemlerindeki örüntüleri bulur.
• FİZ.9.2.4.b. Uç uca ekleme ve paralelkenar yöntemi ile bileşenlerine ayırma işlemine ilişkin genelleme yapar.
• Aynı doğrultudaki iki vektörün bileşkesinin büyüklüğünü ve yönünü belirler.
• Farklı doğrultudaki iki vektörün bileşkesini kareli düzlemde çizer ve bileşenlerini okur.
• Bir vektörü dik kartezyen koordinat sisteminde x ve y bileşenlerine ayırır.

Konu anlatımı

1. Birlikte Etki Eden Vektörler

2. Aynı Doğrultudaki Vektörlerin Toplamı

3. Uç Uca Ekleme Yöntemi

4. Paralelkenar Yöntemi

5. Bileşenlerine Ayırma

6. Bileşenlerle Toplama: Örüntü ve Genelleme

7. Çözümlü Örnekler

8. Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları

9. Özet ve Bağlantılar

Anahtar terimler

Bileşke vektör

Birden fazla vektörün toplamı olan, tek başına aynı etkiyi yaratan vektör; R ile gösterilir.

Uç uca ekleme yöntemi

İkinci vektörün başlangıcı birincinin ucuna konarak yapılan toplama; bileşke ilk başlangıçtan son uca çizilir.

Paralelkenar yöntemi

İki vektör ortak noktadan çizilir, paralelkenar tamamlanır; ortak noktadan geçen köşegen bileşkedir.

Bileşen

Bir vektörün koordinat eksenleri yönündeki dik parçaları; x bileşeni ve y bileşeni.

Dik kartezyen koordinat sistemi

Birbirine dik yatay (x) ve düşey (y) eksenlerden oluşan koordinat sistemi.

Pisagor bağıntısı

Dik üçgende hipotenüsün karesi dik kenarların kareleri toplamına eşittir; dik iki vektörün bileşkesinde kullanılır.

Genelleme

Birçok örnekte görülen örüntüyü kural hâline getirmek; burada R bileşenlerinin vektörlerin bileşenleri toplamı olması.

Örnek soru

Bir sandığa aynı doğrultuda ve aynı yönde 6 N ve 4 N büyüklüğünde iki kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvetin büyüklüğü kaç N'dur?

1. 2
2. 4
3. 6
4. 10
5. 24

Doğru cevap: D

Çözüm

1. Kuvvetler aynı doğrultuda ve aynı yönde olduğundan büyüklükler toplanır.
2. R = 6 + 4 = 10 N; yönü her iki kuvvetin yönüyle aynıdır.
Doğru cevap: 10 N (D). 2 N, kuvvetler zıt yönlüyken bulunacak değerdir; 24 N ise büyüklükleri çarpmaktan gelir.

9. Sınıf Fizik: tüm konular