9. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Etkileşimler · Etkileşimden Maddeye
İyonik Bağ
Sofra tuzu, kireçtaşı, soda... Günlük hayatımızdaki pek çok madde iyonik bileşiklerden oluşur. Bu konuda metal atomlarının nasıl elektron vererek katyon, ametal atomlarının nasıl elektron alarak anyon oluşturduğunu ve bu zıt yüklü iyonlar arasındaki elektrostatik çekim kuvvetinin iyonik bağı nasıl meydana getirdiğini öğreneceksin. Tek ve çok atomlu iyonları kullanarak iyonik bileşik formülü yazmayı da uygulayacaksın.
Kazanımlar
- KİM.9.2.2. Metal atomlarının katyon, ametal atomlarının anyon oluşturma eğilimini elektron dizilimleri ve iyonlaşma enerjisiyle açıklar.
- KİM.9.2.2. İyonik bağı zıt yüklü iyonlar arasındaki elektrostatik çekim kuvveti olarak tanımlar ve kristal örgü yapısıyla ilişkilendirir.
- KİM.9.2.2. Tek atomlu iyonların yüklerini belirleyerek iyonik bileşik formülü yazar.
- KİM.9.2.2. Çok atomlu iyonları (NH₄⁺, CO₃²⁻, NO₃⁻, PO₄³⁻, SO₄²⁻, OH⁻ vb.) kullanarak iyonik bileşik formülü tahmin eder.
Konu anlatımı
Neden İyonlar Oluşur?
Katyon ve Anyon Oluşumu
İyonik Bağ ve Kristal Örgü
İyonik Bileşik Formülü Yazma
Çok Atomlu İyonlar ve Formülleri
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- İyon
- Elektron vererek ya da alarak yük kazanmış atom veya atom grubu.
- Katyon
- Elektron kaybederek pozitif yük kazanmış iyon. Metaller katyon oluşturma eğilimindedir.
- Anyon
- Elektron alarak negatif yük kazanmış iyon. Ametaller anyon oluşturma eğilimindedir.
- İyonik bağ
- Zıt yüklü iyonlar (katyon ve anyon) arasındaki elektrostatik çekim kuvveti.
- Kristal örgü
- İyonik bileşiklerde iyonların düzenli, üç boyutlu biçimde dizildiği yapı.
- İyonlaşma enerjisi
- Gaz hâlindeki bir atomdan bir elektron koparmak için gereken en az enerji.
- Elektronegatiflik
- Bir atomun bağ elektronlarını kendine çekme eğiliminin ölçüsü.
- Çok atomlu iyon
- Birden fazla atomun kovalent bağlarla birbirine bağlanarak oluşturduğu yüklü atom grubu (ör. SO₄²⁻, NH₄⁺).
- Formül birimi
- İyonik bileşikte katyonlar ve anyonların en küçük tam sayı oranını gösteren birim.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi iyonik bağı doğru tanımlar?
- İki ametal atomu arasında elektron paylaşımıyla oluşan bağ
- Aynı yüklü iyonlar arasındaki itme kuvveti
- Metal atomları arasında serbest elektronların oluşturduğu bağ
- Zıt yüklü iyonlar arasındaki elektrostatik çekim kuvveti
- Atomlar arasında elektronların eşit paylaşılmasıyla oluşan bağ
Doğru cevap: D
Çözüm
İyonik bağ, bir metal atomunun elektron vererek katyon, bir ametal atomunun elektron alarak anyon oluşturması sonucunda zıt yüklü iyonlar arasındaki elektrostatik çekim kuvvetidir.
1. A şıkkı kovalent bağı, C şıkkı metalik bağı, E şıkkı apolar kovalent bağı tanımlar.
2. B şıkkı ise zıt yüklü değil aynı yüklü iyonlar arasındaki etkileşimi ifade eder ki bu itme kuvvetidir, çekim değil.
3. Doğru cevap D'dir: İyonik bağ = zıt yüklü iyonlar arasındaki elektrostatik çekim.