9. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Etkileşimler · Etkileşimden Maddeye
Kovalent Bağ
Suyun iki hidrojen ve bir oksijeni bir arada tutması, azot molekülünün havada kararlı kalması ve DNA'nın çift sarmal yapısını koruması hep kovalent bağ sayesinde mümkündür. Bu konuda ametal atomlarının elektronları neden ve nasıl paylaştığını, paylaşılan elektronların çekirdeklerle nasıl bir elektrostatik etkileşim kurduğunu öğrenecek; apolar kovalent, polar kovalent ve çoklu bağ kavramlarını örneklerle açıklayabileceksin.
Kazanımlar
- KİM.9.2.3. İki ametal atomu yaklaşırken çekirdekler ile ortaklaşa kullanılan elektronlar arasındaki elektrostatik çekimi açıklar.
- KİM.9.2.3. Elektronegatiflik farkına dayanarak bir bağın apolar kovalent mi yoksa polar kovalent mi olduğunu belirler.
- KİM.9.2.3. Tekli, ikili ve üçlü kovalent bağları paylaşılan elektron çifti sayısıyla ilişkilendirir; bağ enerjisi ve bağ uzunluğuna etkisini yorumlar.
- KİM.9.2.3. Gözlem verilerinden (elektronegatiflik, bağ enerjisi, molekül formülü) ametal atomları arasındaki etkileşimi tahmin eder ve tahmininin geçerliliğini sorgular.
Konu anlatımı
Atomlar neden bağ yapar?
Kovalent bağ nasıl oluşur?
Apolar kovalent ve polar kovalent bağ
Tekli, ikili ve üçlü kovalent bağlar
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Kovalent bağ
- Ametal atomları arasında değerlik elektronlarının ortaklaşa kullanılmasıyla oluşan kimyasal bağ.
- Apolar kovalent bağ
- Elektronların eşit paylaşıldığı kovalent bağ; aynı tür atomlar arasında oluşur (ΔEN < 0,4).
- Polar kovalent bağ
- Elektronların eşitsiz paylaşıldığı kovalent bağ; farklı atomlar arasında oluşur (ΔEN ≥ 0,4). Bağın bir ucunda δ+, diğerinde δ− yük bulunur.
- Elektronegatiflik
- Bir atomun bağ elektronlarını kendine çekme eğiliminin ölçüsü. Periyodik tabloda sağa ve yukarı gidildikçe artar.
- Bağ enerjisi
- Gaz hâlinde bir mol kovalent bağı homojen olarak koparmak için gereken enerji (kJ/mol). Bağ enerjisi arttıkça bağ kuvvetlenir.
- Bağ uzunluğu
- Bağ yapan iki çekirdeğin merkezleri arasındaki denge mesafesi (pm). Paylaşılan elektron çifti sayısı arttıkça kısalır.
- Tekli bağ
- Bir elektron çiftinin (2 elektron) paylaşılmasıyla oluşan kovalent bağ. Simgesi: –
- İkili bağ
- İki elektron çiftinin (4 elektron) paylaşılmasıyla oluşan kovalent bağ. Tekli bağdan kısa ve kuvvetli. Simgesi: =
- Üçlü bağ
- Üç elektron çiftinin (6 elektron) paylaşılmasıyla oluşan kovalent bağ. En kısa ve en kuvvetli kovalent bağ türü. Simgesi: ≡
Örnek soru
Kovalent bağ ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Yalnızca metal atomları arasında oluşur.
- Ametal atomları arasında elektronların ortaklaşa kullanılmasıyla oluşur.
- Elektron transferine dayalı bir bağ türüdür.
- Yalnızca sıvı hâldeki maddelerde görülür.
- Her zaman iyonik bağdan zayıftır.
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Kovalent bağ, ametal atomları arasında değerlik elektronlarının paylaşılmasıyla oluşur.
2. Metal-ametal arasında genellikle iyonik bağ oluşur; kovalent bağda transfer değil paylaşım vardır.
3. Kovalent bağlı maddeler katı (şeker), sıvı (su) ve gaz (oksijen) hâlde bulunabilir.
4. Kovalent bağlar genellikle 100–1000 kJ/mol aralığında olup birçok durumda iyonik bağ kadar kuvvetlidir.
A şıkkı yanlıştır çünkü kovalent bağ ametaller arasında oluşur, metallerde metalik bağ görülür.