9. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Etkileşimler · Etkileşimden Maddeye
Katılar: Kristal ve Amorf Katılar
Günlük hayatta dokunduğumuz pek çok nesne katı maddelerden yapılmıştır: sofra tuzu, çelik çatal, cam bardak, kar taneleri... Bu maddeler katı olmasına rağmen sertlikleri, erime noktaları ve elektrik iletme yetenekleri birbirinden çok farklıdır. Bu konuda katıları tanecik düzenlemelerine ve etkileşim türlerine göre sınıflandıracak, fiziksel özelliklerini etkileşim gücüyle ilişkilendireceksiniz.
Kazanımlar
- KİM.9.2.8. Kristal ve amorf katıları tanecik düzenleri açısından karşılaştırır ve günlük hayattan örnekler verir.
- KİM.9.2.8. İyonik, metalik, moleküler ve kovalent ağ katılarını baskın etkileşim türüne göre sınıflandırır.
- KİM.9.2.8. Etkileşim türünden yola çıkarak bir katının erime noktası, sertlik ve elektrik iletkenliği hakkında çıkarım yapar.
- KİM.9.2.8. Gözlem verilerini veya hazır veri setini kullanarak bir katının türünü belirler.
Konu anlatımı
Katıların Genel Özellikleri ve Sınıflandırılması
Kristal Katı Türleri
Etkileşim Türü ve Fiziksel Özellikler Arasındaki İlişki
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Özet ve İlişkiler
Anahtar terimler
- Kristal katı
- Taneciklerin düzenli ve tekrar eden bir yapıda dizildiği, belirli bir erime noktasına sahip katı madde (sofra tuzu, elmas, bakır, buz).
- Amorf katı
- Taneciklerin düzensiz dizildiği, belirli bir erime noktası yerine yumuşama aralığına sahip katı (cam, plastik, mum, kauçuk).
- İyonik katı
- Katyon ve anyonların iyonik bağlarla bir arada tutulduğu kristal katı. Katıda iletken değil, sıvı/çözeltide iletken (NaCl, MgO).
- Metalik katı
- Metal katyonlarının elektron denizi ile bir arada tutulduğu, iletken ve dövülebilir kristal katı (Cu, Fe, Au).
- Moleküler katı
- Moleküllerin zayıf moleküller arası kuvvetlerle bir arada tutulduğu, düşük erime noktalı kristal katı (buz, naftalin, kuru buz).
- Kovalent ağ katısı
- Atomların sürekli bir ağ boyunca güçlü kovalent bağlarla bağlandığı, çok sert ve yüksek erime noktalı katı (elmas, kuvars, grafit).
- Elektron denizi
- Metalik bağda valans elektronlarının metal katyonları arasında serbestçe hareket ettiği ortam; elektrik ve ısı iletkenliğinin kaynağı.
- Delokalize elektron
- Belirli bir atoma ait olmayıp yapı boyunca serbest hareket eden elektron. Metallerde ve grafitte bulunur, iletkenliği sağlar.
Örnek soru
Kristal katılarda tanecikler nasıl düzenlenmiştir?
- Düzenli ve tekrar eden bir yapıda
- Rastgele ve düzensiz bir yapıda
- Yalnızca yüzeyde düzenli, içte düzensiz bir yapıda
- Sıcaklığa bağlı olarak sürekli değişen bir yapıda
- Yalnızca sıvı hâlde düzenli bir yapıda
Doğru cevap: A
Çözüm
Kristal katılarda tanecikler uzun mesafelerde tekrar eden düzenli bir örgü yapısında dizilir. Bu düzen kristal katılara keskin bir erime noktası kazandırır.
Amorf katılar (B şıkkı) düzensiz yapıdadır. C şıkkındaki "yalnızca yüzeyde düzenli" ifadesi gerçek bir katı modeli değildir. D şıkkı sıvılar için kısmen geçerli olabilir ama kristal katılar için yanlıştır. E şıkkı ise hem yanlış hem de tanım gereği anlamsızdır.