9. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Etkileşimler · Etkileşimden Maddeye
Buhar Basıncı ve Kaynama Sıcaklığı
Aynı sıcaklıkta kolonya ten üzerinde hızla buharlaşırken su çok daha yavaş kurur. Bunun nedeni, her sıvının molekülleri arasındaki çekim kuvvetlerinin farklı olmasıdır. Bu konunun sonunda sıvıların buhar basıncını etkileyen faktörleri belirleyebilecek, buhar basıncı ile kaynama sıcaklığı arasındaki ilişkiyi açıklayabilecek ve moleküller arası etkileşim türlerinden yola çıkarak farklı sıvıların kaynama noktalarını karşılaştırabileceksin.
Kazanımlar
- KİM.9.2.9. Sıvıların buhar basıncını etkileyen faktörleri (sıvının türü ve sıcaklık) belirler ve aralarındaki neden-sonuç ilişkisini açıklar.
- KİM.9.2.9. Buhar basıncını etkileyen değişkenleri bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkeni olarak ayırt eder.
- KİM.9.2.10. Sıvıların kaynama sıcaklığını etkileyen faktörleri (moleküller arası etkileşim türü ve dış basınç) hazır veri setlerinden kanıt göstererek açıklar.
- KİM.9.2.10. Hidrojen bağı sayısı ve F, O, N elektronegatiflikleriyle farklı sıvıların kaynama noktası farklarını gerekçelendirir.
Konu anlatımı
Buharlaşma ve Yoğuşma
Denge Buhar Basıncı (Buhar Basıncı)
Buhar Basıncını Etkileyen Faktörler
Kaynama ve Kaynama Sıcaklığı
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Buharlaşma
- Sıvı yüzeyindeki moleküllerden yeterli enerjiye sahip olanların gaz fazına geçmesi; her sıcaklıkta ve yalnızca yüzeyden gerçekleşir.
- Yoğuşma
- Gaz fazındaki moleküllerin sıvı yüzeyine dönerek sıvı faza geçmesi; buharlaşmanın tersi.
- Dinamik denge
- Kapalı kapta buharlaşma hızının yoğuşma hızına eşit olduğu durum; makroskobik değişim gözlenmez ama her iki süreç devam eder.
- Denge buhar basıncı
- Dinamik dengede gaz fazındaki moleküllerin uyguladığı basınç; sıvının buharlaşma eğiliminin ölçüsüdür.
- Uçucu sıvı
- Buhar basıncı yüksek olan, kolay buharlaşan sıvı (ör. aseton, dietil eter).
- Kaynama
- Sıvının buhar basıncının dış basınca eşit olduğu sıcaklıkta sıvının tüm iç kısmından buhar oluşması.
- Kaynama sıcaklığı
- Buhar basıncının dış basınca eşitlendiği sıcaklık; dış basınca bağlıdır.
- Hidrojen bağı
- F–H, O–H veya N–H bağı içeren bir molekülün, komşu moleküldeki elektronegatif atoma (F, O, N) yaptığı güçlü dipol–dipol etkileşimi.
Örnek soru
Kapalı bir kapta saf bir sıvı ile buharı arasında dinamik denge kurulmuştur. Bu dengeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Buharlaşma tamamen durmuştur.
- Yoğuşma hızı buharlaşma hızından büyüktür.
- Sıvı miktarı zamanla azalmaya devam eder.
- Buhar basıncı sıvı miktarı artırılırsa artar.
- Birim zamanda buharlaşan ve yoğuşan molekül sayısı eşittir.
Doğru cevap: E
Çözüm
Dinamik dengede buharlaşma ve yoğuşma eşit hızda devam eder; makroskobik olarak sıvı miktarı değişmez. Buhar basıncı, yeterli sıvı olduğu sürece sıvı miktarına bağlı değildir.
A ve C şıkları yanlıştır çünkü buharlaşma durmaz, yalnızca yoğuşmayla dengelenir. B şıkkında ise denge bozulmuş bir durumu anlatır. D şıkkı da yanlıştır; denge buhar basıncı sıvı miktarından bağımsızdır.