9. Sınıf Kimya · 1. Ünite: Kimya Hayattır · Atomdan Periyodik Tabloya
Kimya Bilimi, Alt Disiplinleri ve Kariyer
Diş macunundaki florürden telefonundaki lityum iyon pile, sabahki kahvenin kafeinden giysilerinin naylon kumaşına kadar her gün onlarca kimya ürünüyle karşılaşırsın. Bu konuda kimyanın ne olduğunu, alt disiplinlerini ve kimya ile ilgili meslekleri tanıyacak; bir sorunun hangi kimya dalının ilgi alanına girdiğine karar vermeyi öğreneceksin.
Kazanımlar
- KİM.9.1.1.a Evde kullanılan kimyasal ürünlerin niteliklerini gözlemleyerek bu ürünlerdeki farklılıkları ortaya çıkarır.
- KİM.9.1.1.b Kimyasal ürünlerin niteliklerindeki farklılıkları kimya biliminin alt disiplinleriyle ilişkilendirir.
- KİM.9.1.1.c Kimya biliminin günlük hayata katkısına ilişkin bilimsel çıkarım ve değerlendirme yapar.
- Analitik, anorganik, organik, fizikokimya, biyokimya ve polimer kimyasının inceleme konularını ayırt eder; verilen bir problemi ilgili disiplinle eşleştirir.
- Kimyager, kimya mühendisi, eczacı ve diğer kimya ile ilgili meslekleri görevleriyle birlikte açıklar.
Konu anlatımı
Bir günde kaç kez kimyayla karşılaşırsın?
Kimyanın alt disiplinleri
Disiplinleri tanıma: ipuçları ve örnekler
Kimya alanında kariyer olanakları
Türk ve İslam dünyasından kimya öncüleri
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Kimya
- Maddenin yapısını, özelliklerini, birbirine dönüşümünü ve bu dönüşümlerdeki enerji değişimini inceleyen bilim.
- Analitik kimya
- Bir numunede hangi maddelerin bulunduğunu ve ne miktarda bulunduğunu belirleyen disiplin.
- Anorganik kimya
- Metaller, mineraller, tuzlar ve karbon zinciri içermeyen bileşikleri inceleyen disiplin.
- Organik kimya
- Karbon bileşiklerinin, özellikle C–H bağı içeren moleküllerin yapısını, sentezini ve tepkimelerini inceleyen disiplin.
- Fizikokimya
- Kimyasal olaylardaki enerji değişimlerini, tepkime hızını ve maddelerin fiziksel özelliklerini inceleyen disiplin.
- Biyokimya
- Canlılardaki kimyasal yapıları ve süreçleri (enzimler, proteinler, metabolizma) inceleyen disiplin.
- Polimer kimyası
- Monomer adı verilen küçük moleküllerin birleşerek oluşturduğu uzun zincirli polimerleri inceleyen disiplin.
- Kimyager
- Laboratuvar ölçeğinde yeni maddeler sentezleyen, numune analiz eden ve araştırma yapan bilim insanı.
- Kimya mühendisi
- Laboratuvarda geliştirilen üretim yöntemini fabrika ölçeğinde güvenli ve ekonomik biçimde uygulamayı tasarlayan mühendis.
Örnek soru
Sabun, yağ asitleri ile sodyum hidroksitin tepkimesinden üretilir. Gübre, azot ve fosfor bileşiklerinden elde edilir. Diş macunundaki florür bileşiği diş minesini korur.
Bu üç ürünün ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- Hepsi kimya bilgisi kullanılarak geliştirilmiştir.
- Hepsi aynı kimya alt disiplininin konusudur.
- Hepsi yalnızca organik bileşiklerden oluşur.
- Hepsi doğada kendiliğinden oluşan maddelerdir.
- Hepsi yalnızca tıp alanında kullanılır.
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Sabun bir organik tepkime, gübre anorganik kimya, florür bir mineral bileşik ürünüdür; farklı disiplinlere aittirler (B yanlış).
2. Gübre ve florür bileşikleri anorganik maddelerdir (C yanlış). Hiçbiri doğada hazır olarak bulunmaz (D yanlış) ve yalnızca tıp alanında değildir (E yanlış).
3. Ortak nokta: üçü de kimya bilgisi ile geliştirilmiş ve günlük hayatı kolaylaştıran ürünlerdir.
Doğru cevap: A. B seçeneği en güçlü çeldiricidir; hepsi kimya ürünü olsa da farklı alt disiplinlerin konusudur.