9. Sınıf Kimya · 1. Ünite: Kimya Hayattır · Atomdan Periyodik Tabloya
Kimyasal Maddelerin Kullanımı ve Güvenlik
Evdeki temizlik dolaplarından laboratuvar tezgahlarına, tarla kenarından fabrika hattına kadar kimyasal maddeler hayatımızın her köşesindedir. Bu konuda kimyasalların farklı ortamlarda yanlış kullanımından doğan problemleri tanıyacak, GHS tehlike piktogramlarını okuyarak güvenlik kararlarını verebilecek ve olası kazalarda doğru ilk müdahaleyi seçebileceksin.
Kazanımlar
- KİM.9.1.2. Farklı ortamlarda kimyasal maddelerin kullanımından kaynaklanan problemleri yapılandırır, özetler ve çözümünü tahmin eder.
- Dokuz GHS tehlike piktogramını tanır; etiket bilgisine dayanarak kimyasalın tehlike türünü ve gerektirdiği önlemleri belirler.
- Evde, laboratuvarda ve diğer ortamlarda kimyasal maddelerin hatalı kullanımından doğan kazaları örneklerle açıklar ve önleme yollarını değerlendirir.
- Laboratuvar çalışmasında doğru koruyucu donanımı, çalışma yerini ve ısı kaynağını etiketteki piktogramlara dayanarak seçer; seçimini gerekçelendirir.
- Kimyasal kaza durumlarında doğru ilk müdahaleyi bilgiye ve gözleme dayalı olarak belirler.
Konu anlatımı
Kimyasal maddeler günlük hayatın neresinde?
GHS tehlike piktogramları ve etiket okuma
Evde kimyasal güvenlik
Laboratuvarda güvenli çalışma
Kaza anında ilk müdahale
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- GHS piktogramı
- Kırmızı çerçeveli, köşesi üzerine oturan beyaz kare içindeki siyah sembol; kimyasalın tehlike türünü uluslararası ortak dille gösterir.
- Yanıcı madde (GHS02)
- Kolayca tutuşabilen madde; alev piktogramıyla gösterilir. Açık alevden uzak tutulur.
- Oksitleyici madde (GHS03)
- Yanmayı başlatan veya hızlandıran madde; daire üzerinde alev piktogramıyla gösterilir. Yanıcı maddelerden ayrı depolanır.
- Aşındırıcı madde (GHS05)
- Deriye, göze ve metale zarar veren madde; ele ve metale damlayan sıvı piktogramıyla gösterilir.
- Kişisel koruyucu donanım (KKD)
- Koruyucu gözlük, laboratuvar önlüğü ve eldiven gibi kişiyi kimyasal temastan koruyan ekipman.
- Çeker ocak
- Zararlı ya da yanıcı buharları fanla dışarı atan, önü sürgülü camlı laboratuvar çalışma dolabı.
- Güvenlik Bilgi Formu (GBF)
- Bir kimyasalın tehlikelerini, ilk yardım, depolama, yangın söndürme ve atık bilgilerini içeren resmî belge.
- Klor gazı
- Çamaşır suyu ile asit karıştırıldığında oluşan, sarı-yeşil renkli, keskin kokulu, ciddi solunum sorunlarına yol açan zehirli gaz.
Örnek soru
Bir kimyasal maddenin etiketinde, kırmızı çerçeveli beyaz karenin içinde daire üzerinde alev sembolü (GHS03) bulunmaktadır.
Bu piktogram aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
- Madde kolayca tutuşup alev alan yanıcı bir yakıttır.
- Madde, başka maddelerin yanmasını kolaylaştıran oksitleyici bir maddedir.
- Madde ısı, kıvılcım veya darbe etkisiyle patlayabilir.
- Madde basınç altında sıkıştırılmış gaz içerir.
- Madde deri ve göz temasında tahriş edicidir.
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Daire üzerinde alev (GHS03) oksitleyici madde piktogramıdır.
2. Oksitleyici madde yanmaya oksijen sağlayarak başka maddelerin tutuşmasını kolaylaştırır ve yangını büyütür.
3. Bu yüzden oksitleyici maddeler yanıcı maddelerden ayrı depolanır.
Doğru cevap: B. A seçeneği yalnızca alev (GHS02), yani yanıcı madde piktogramının tanımıdır. Alev ile daire üzerinde alevin karıştırılması en sık yapılan hatadır.