9. Sınıf Tarih · 3. Ünite: Orta Çağ Medeniyetleri
Batı ve Asya Medeniyet Havzalarında Bilim, Kültür ve Sanat
Orta Çağ’da bilim ve sanat yalnızca İslam dünyasında gelişmedi: Batı Avrupa’da manastırlar, üniversiteler ve skolastik düşünce; Çin ve Hindistan’da matbaa, barut, pusula, sıfır ve onluk sistem gibi buluşlar ortaya çıktı. Bu konuda Batı ve Asya medeniyet havzalarının faaliyetlerini tanıyacak, İslam havzasıyla karşılaştıracak, farklı toplumların kültürel değerlerine saygıyı koruyarak kaynaklara dayalı bir araştırma raporu hazırlama sürecini (olgu–görüş ayrımı ve kaynakça dahil) uygulayacaksın.
Kazanımlar
- TAR.9.3.4.a. Batı Avrupa, Çin ve Hindistan havzalarının bilim, kültür ve sanat faaliyetleri hakkında araştırma sorusuna uygun kaynaklardan bilgi toplar.
- TAR.9.3.4.b. Skolastik düşünce, üniversiteler, Gotik mimari, matbaa, barut, pusula ve sıfır gibi başlıca gelişmeleri kaynaklarını inceleyerek belirler.
- TAR.9.3.4.c. Kaynakların sınırlılığını (yazarın bakışı, kilise denetimi, abartı ve genelleme) sorgular.
- TAR.9.3.4.ç. Kaynaklardan seçtiği bilgileri olgu ve görüş ayrımıyla yorumlar; Batı, Asya ve İslam havzalarını karşılaştırır.
- TAR.9.3.4.d. Kanıtlara dayanarak hazırladığı araştırmayı, kaynakça vererek ve farklı toplumların kültürel değerlerine saygı göstererek paylaşır.
Konu anlatımı
Çerçeve: Havzalar, Kaynaklar ve Saygı
Batı Avrupa: Manastırlar ve Karolenj Canlanması
Üniversiteler ve Skolastik Düşünce
Batı Sanatı ve Mimarisi
Çin: Dört Büyük İcat ve Edebiyat
Hindistan, Türk ve Japon Havzaları
Karşılaştırma ve Değerlendirme
Araştırma Raporu: Olgu, Görüş ve Kaynakça
Sık Karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Skolastik düşünce
- Orta Çağ Batı’sında akıl ile inancı bağdaştırmayı amaçlayan, tartışmaya dayalı felsefe geleneği.
- Universitas
- Latince “topluluk, lonca”; hoca ve öğrencilerin kurduğu birlik, üniversitenin kökeni.
- Scriptorium
- Manastırlarda el yazması eserlerin kopyalandığı atölye.
- Karolenj Canlanması
- Şarlman döneminde saray okulları ve el yazması çoğaltmayla başlayan eğitim ve kültür canlanması.
- Gotik mimari
- Sivri kemer, payanda ve vitrayla ışıklı, yüksek katedraller ortaya çıkaran Orta Çağ Avrupa mimarisi.
- Vitray
- Renkli camların birleştirilmesiyle yapılan, katedral pencerelerinde kullanılan resimli cam sanatı.
- Hareketli harfli matbaa
- Tek tek harflerin dizilerek kitap basıldığı yöntem; Çin’de 11. yüzyılda (Bi Sheng) uygulandı.
- Sıfır ve onluk sistem
- Hindistan’da gelişen, İslam dünyası aracılığıyla yayılan yer değerli sayı sistemi.
- Olgu
- Kanıtla doğrulanabilen bilgi.
- Kaynakça
- Araştırmada yararlanılan kaynakların yazar, eser adı, yıl ve yayın bilgisiyle listesi.
Örnek soru
Orta Çağ Batı Avrupası’nda “akıl ile inanç nasıl bağdaştırılır?” sorusuna yanıt arayan, tartışmaya dayalı felsefe geleneğine ne ad verilir?
- Hümanizm
- Aydınlanma
- Skolastik düşünce
- Reform
- Pozitivizm
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Skolastik düşünce, Orta Çağ Batı’sında akıl ile inancı uzlaştırmayı amaçlar; yöntemi soru–karşıt görüş–tartışmadır (disputatio).
2. Hümanizm ve Reform Orta Çağ sonrasında, Aydınlanma ve Pozitivizm çok daha geç dönemlerde ortaya çıkmıştır.
Doğru cevap: Skolastik düşünce.