10. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Ekoloji
Doğal Kaynakların ve Biyoçeşitliliğin Korunması
Türkiye'de, KKTC'de ve dünyada pek çok tür yaşam alanı kaybı, kirlilik ve aşırı avlanma nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu tehlikeye karşı alanlar korunmakta, gen bankaları kurulmakta, sözleşmeler yapılmaktadır. Bu konuda alınan önlemleri tanıyacak, hakkında bilgi toplayacak, bilginin doğruluğunu değerlendirecek ve önlemlerin yeterliliğini sorgulayacaksın.
Kazanımlar
- BİY.10.2.8.a-b. Doğal kaynak ve biyoçeşitliliğin korunması için alınan önlemlere ilişkin merakını ifade eder ve sorular sorar.
- BİY.10.2.8.c. Önlemlerle (koruma alanları, gen bankaları, sözleşmeler) ilgili bilgi toplar.
- BİY.10.2.8.ç. Topladığı bilgilerin doğruluğunu kaynağın güvenilirliği ve veriye dayanması açısından değerlendirir.
- BİY.10.2.8.d. Topladığı bilgilerden (veri tablosu, gözlem) önlemlerin yeterliliği hakkında çıkarım yapar.
- BİY.10.2.8. Yerinde (in situ) ve yerinde dışı (ex situ) korumayı ve endemik tür kavramını örneklerle açıklar.
Konu anlatımı
Neyi, neden koruyoruz?
Yerinde ve yerinde dışı koruma
Türkiye, KKTC ve dünyadan koruma örnekleri
Doğru önlem, doğru sorun
Önlemlerin yeterliliğini sorgulama
Sık yapılan hatalar
Anahtar terimler
- Biyoçeşitlilik
- Genlerin, türlerin ve ekosistemlerin çeşitliliği.
- Endemik tür
- Yalnızca belirli bir bölgede doğal olarak yaşayan tür.
- Yerinde (in situ) koruma
- Canlıların doğal yaşam alanında korunması.
- Yerinde dışı (ex situ) koruma
- Canlıların doğal yaşam alanı dışında (gen bankası, bahçeler) korunması.
- Özel Çevre Koruma Bölgesi
- Ekolojik değeri yüksek hassas alanı koruyup sürdürülebilir kullanımı sağlayan statü.
- Milli park
- Doğal ve kültürel değerlerin korunduğu ve ziyarete açık, koruma statüsü olan alan.
- Ramsar Sözleşmesi
- Sulak alanların korunmasını ve akılcı kullanımını amaçlayan uluslararası sözleşme.
- Gen (tohum) bankası
- Genetik materyalin (tohum, doku) uzun süre saklandığı tesis.
- Ekolojik koridor
- Parçalanmış yaşam alanlarını birbirine bağlayan geçit.
Örnek soru
Aşağıdaki uygulamalardan hangisi yerinde (in situ) koruma örneğidir?
- Tohumların gen bankasında dondurulması
- Nesli tehlikedeki bir türün hayvanat bahçesinde üretilmesi
- Nadir bir bitkinin botanik bahçesinde yetiştirilmesi
- Bir sulak alanın Özel Çevre Koruma Bölgesi ilan edilerek korunması
- Doku örneklerinin laboratuvarda saklanması
Doğru cevap: D
Çözüm
Yerinde koruma canlıların doğal yaşam alanında korunmasıdır; ÖÇKB, milli park ve sulak alan koruması buna girer. Gen bankası, hayvanat ve botanik bahçesi ile laboratuvar saklama yerinde dışı korumadır.