10. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Ekoloji
Ekolojik Ayak İzini Küçültme
Her gün yediğin yemek, kullandığın ulaşım aracı, evinin enerjisi, aldığın eşyalar ve attığın atıklar doğadan alan ve kaynak talep eder. Ekolojik ayak izi bu talebi tek bir sayıyla ifade eder. Bu konuda bireysel ayak izini hesaplayacak, etkenleri büyüklüğüne göre sıralayacak ve ayak izini küçültmek için kanıta dayalı bir araştırma planlayıp çözüm üreteceksin.
Kazanımlar
- BİY.10.2.7.a. Ekolojik ayak izini küçültme yollarıyla ilgili ölçülebilir bir araştırma sorusu belirler.
- BİY.10.2.7.b. Araştırma sorusunu yanıtlamak için bir tablo veya model oluşturur; bireysel ekolojik ayak izini hesaplar ve etkenleri etki büyüklüğüne göre sıralar.
- BİY.10.2.7.c. Ayak izini küçültmeye yönelik araştırma planlar (değişkenler, ölçüm, süre, kontrol).
- BİY.10.2.7.ç-d. Elde ettiği verileri analiz eder, yorumlar ve kanıta dayalı açıklama ve çözüm üretir; suyun akılcı ve verimli kullanımını çözüm olarak değerlendirir.
- BİY.10.2.7.e. Elde ettiği bilgileri değerlendirir ve paylaşır.
Konu anlatımı
Ayak izi nedir?
Ayak izini oluşturan etkenler
Modelle hesaplama
Etkenleri büyüklüğüne göre sıralama
Bilimsel araştırma planı
Çözüm üretme ve paylaşma
Sık yapılan hatalar
Anahtar terimler
- Ekolojik ayak izi
- Tüketilen kaynakları üretmek ve atıkları karşılamak için gereken verimli kara ve su alanı.
- Küresel hektar (gha)
- Ekolojik ayak izi ve biyolojik kapasitenin ölçü birimi.
- Biyolojik kapasite
- Doğanın bir yılda yenileyebildiği kaynak ve atık karşılama alanı.
- Etki büyüklüğü
- Bir etkenin toplam sonuca katkısının büyüklüğü.
- Bağımsız değişken
- Araştırmacının değiştirdiği değişken.
- Bağımlı değişken
- Bağımsız değişkene bağlı olarak ölçülen sonuç.
- Akılcı su kullanımı
- Suyu tasarruflu, verimli ve israf etmeden kullanma.
- Azalt–yeniden kullan–geri dönüştür
- Tüketimi azaltmayı öncelikleyen çözüm sıralaması.
Örnek soru
Ekolojik ayak izi aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
- Bir kişinin yürüdüğü toplam yol uzunluğunu
- Bir ülkenin toplam orman alanını
- Tüketilen kaynakları üretmek ve atıkları karşılamak için gereken verimli kara ve su alanını
- Bir evin taban alanını
- Bir yıl boyunca yağan yağmur miktarını
Doğru cevap: C
Çözüm
Ekolojik ayak izi, bir kişinin ya da toplumun tüketimi için doğadan talep edilen biyolojik olarak verimli alan miktarıdır (gha). Yürünen yol, orman alanı ya da ev alanı ayak izini tanımlamaz.