10. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Enerji
Kemosentez
Güneş ışığının hiç ulaşmadığı, kilometrelerce derinlikteki okyanus tabanında bile bol canlıdan oluşan ekosistemler vardır. Bu canlıların besin kaynağı fotosentez olamaz; onlara enerjiyi bazı bakteriler sağlar. Bu konuda kemosentezi, kemosentetik canlıları, yaşadıkları ortamları ve ekosistemdeki önemini fotosentezle karşılaştırarak öğreneceksin.
Kazanımlar
- BİY.10.1.4. Kemosentezi tanımlar ve enerji kaynağı bakımından fotosentezden ayırt eder.
- BİY.10.1.4. Kemosentetik canlı örneklerini (nitrifikasyon bakterileri, kükürt ve demir bakterileri vb.) ve yaşadıkları ortamları (derin deniz hidrotermal bacaları, toprak vb.) eşleştirir.
- BİY.10.1.4. Kemosentezin besin zincirindeki yerini (üretici) ve ekosistemlerdeki önemini (derin deniz besin ağı, azot döngüsü) açıklar.
- BİY.10.1.4. Kemosentez hakkında güvenilir kaynaklardan bilgi toplar, bilgileri karşılaştırır ve doğruluğunu değerlendirir.
Konu anlatımı
1. Işık yoksa üretici yok mu?
2. Kemosentetik canlılar ve yaşadıkları ortamlar
3. Fotosentez ve kemosentezi karşılaştırma
4. Ekosistemdeki önemi
5. Bilgi toplama ve doğruluğunu değerlendirme
6. Çözümlü örnekler
7. Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Kemosentez
- Işık yerine inorganik maddelerin yükseltgenmesinden elde edilen enerjiyle organik madde sentezlenmesi.
- Kemosentetik canlı
- Kemosentez yapan, çoğu bakteri ve arke olan ototrof canlı.
- Ototrof
- Besinini inorganik maddelerden kendisi sentezleyen canlı.
- Hidrotermal baca
- Okyanus tabanında yer kabuğunda ısınmış, inorganik maddelerce zengin suyun fışkırdığı bölge.
- Nitrifikasyon bakterileri
- Azotlu bileşikleri yükseltgeyerek enerji kazanan ve bitkilere kullanılabilir azot sağlayan kemosentetik bakteriler.
- Simbiyoz
- İki türün birlikte yaşamasının ikisine de yarar sağladığı ilişki (ör. tüp solucan–kemosentetik bakteri).
- Üretici
- Besin zincirinde organik maddeyi inorganik maddelerden sentezleyen canlı.
- Azot döngüsü
- Azotun atmosfer, toprak ve canlılar arasında dolaştığı madde döngüsü.
- Prokaryot
- Çekirdek zarı ve zarlı organeller bulundurmayan hücre yapısı; bakteriler bu gruptadır.
Örnek soru
Kemosentezin fotosentezden temel farkı aşağıdakilerden hangisidir?
- Enerji kaynağının ışık değil, inorganik maddelerin yükseltgenmesi olması
- Organik madde sentezlenmemesi
- Karbon kaynağı olarak glikoz kullanılması
- Yalnızca ökaryot hücrelerde gerçekleşmesi
- Suyun fotolizi sonucunda O₂ çıkışı olması
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Fotosentezde enerji kaynağı ışıktır; kemosentezde bazı inorganik maddelerin yükseltgenmesiyle açığa çıkan enerji kullanılır.
2. Her ikisinde de inorganik maddelerden organik madde sentezlenir (ototrof beslenme).
3. Kemosentez yapan canlılar çoğunlukla prokaryottur; fotoliz ve O₂ çıkışı fotosenteze özgüdür.
Cevap: A. D şıkkı fotosentezin özelliğini kemosenteze yükler.