10. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Ekoloji
Popülasyon Dinamikleri
Bir ormandaki geyik sayısı yıllar içinde nasıl değişir? Neden bazı türler kısa sürede çoğalıp sonra sabitlenir, bazıları ise düzenli dalgalanır? Bu konuda popülasyon büyüklüğünü etkileyen faktörleri, büyüme eğrilerini, çevre direncini, taşıma kapasitesini ve av–avcı eğrilerini inceleyecek; insan popülasyonundaki nüfus artışı ve göç gibi sorunları bu kavramlarla yorumlayacaksın.
Kazanımlar
- BİY.10.2.2.a. Popülasyon büyüklüğünü etkileyen doğum, ölüm ve göç faktörlerini tanımlar ve net değişimi hesaplar.
- BİY.10.2.2.b-c. Popülasyon dinamikleriyle ilgili sorular sorar, veri tablosu ve eğrilerden bilgi toplar.
- BİY.10.2.2.ç. Topladığı verilerin (örnek büyüklüğü, ölçüm süresi, kaynak) doğruluğunu değerlendirir.
- BİY.10.2.2.d. J ve S büyüme eğrilerini, çevre direncini ve taşıma kapasitesini kullanarak çıkarım yapar.
- BİY.10.2.2. Av–avcı popülasyon eğrilerini yorumlar; insan popülasyonundaki nüfus artışı ve göçü popülasyon kavramlarıyla ilişkilendirir.
Konu anlatımı
Sayı neden değişir?
Çözümlü örnek: net değişim
Büyüme eğrileri: J ve S
Veri tablosundan eğri yorumlama
Av–avcı popülasyonlarının dalgalanması
İnsan popülasyonu, nüfus artışı ve göç
Sık yapılan hatalar
Anahtar terimler
- Popülasyon
- Aynı türün aynı bölgede yaşayan bireylerinin bütünü.
- Doğum oranı
- Birim zamanda doğan birey sayısının mevcut bireylere oranı.
- Göç (giren/çıkan)
- Bireylerin bölgeye gelmesi (giren) ya da bölgeden ayrılması (çıkan).
- Çevre direnci
- Popülasyon büyümesini sınırlayan besin, alan, hastalık, avcı gibi çevresel etkenlerin tümü.
- Taşıma kapasitesi
- Bir ortamın uzun süre taşıyabileceği en çok birey sayısı (K).
- J eğrisi
- Çevre direncinin olmadığı durumda sayının giderek hızlanarak arttığı büyüme eğrisi.
- S eğrisi
- Büyümenin çevre direnciyle yavaşlayıp K civarında dengelendiği eğri.
- Av–avcı eğrisi
- Av ve avcı sayılarının gecikmeli ve dalgalı biçimde birbirini izlediği eğri.
Örnek soru
Aşağıdaki faktörlerden hangileri bir popülasyonun büyüklüğünü artırır?
I. Doğum
II. Ölüm
III. Giren göç
IV. Çıkan göç
- Yalnız I
- II ve IV
- I ve IV
- I ve III
- II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm
Doğum ve bölgeye giren göç sayıyı artırır; ölüm ve çıkan göç ise azaltır. Bu nedenle I ve III doğrudur. Çıkan göçü artırıcı sanmak sık yapılan hatadır: bireyler popülasyondan ayrıldığı için sayı düşer.