10. Sınıf Coğrafya · 5. Ünite: Ekonomik Faaliyetler ve Etkileri
Ekonomik Sektörler ve Gelişmişlik
Bir ülkenin gelişmişlik düzeyi, çalışan nüfusun hangi sektörlerde yogünlastigina ve ulusal gelirin sektörler arasında nasıl dağıldugina bakarak anlaşılabilir. Bu derste tarım, sanayi ve hizmet sektörlerinin istihdam ve GSYiH içindeki paylarını karşılaştırarak gelişmiş, gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerin ekonomik yapılarını çözümleyeceksin. Ayrica GSMH, GSYiH ve kişi basina GSYiH kavramlarını ogrenecek, bu göstergelerin ülkelerin gelişmişlik düzeyini nasıl yansittigini analiz edeceksin.
Kazanımlar
- COĞ.10.5.2. Gelişmiş ve az gelişmiş ülkelerde çalışan nüfusun sektörlere dağılımını karşılaştırarak gelişmişlik düzeyi ile sektöral yapı arasındaki ilişkiyi açıklar.
- COĞ.10.5.2. Farklı ülkelerin GSYiH'sinde tarım, sanayi ve hizmet sektörlerinin paylarını tablo ve grafiklerden okuyarak yorumlar.
- COĞ.10.5.2. GSMH, GSYiH ve kişi basina GSYiH kavramlarını tanımlayarak gelişmişlik göstergesi olarak kullanır.
- COĞ.10.5.2. Bir ülkenin ekonomik sektöral dönüşümünü gelişmişlik süreci çerçevesinde analiz eder.
Konu anlatımı
Ekonomik Sektörler ve Istihdam
Sektörlerin GSYiH İçindeki Paylari
GSMH, GSYiH ve Kişi Basina GSYiH Kavramları
Gelismislik Düzeyi ve Sektöral Yapı İlişkisi
Tablo ve Grafik Yorumlama
Ülke Örnekleri ile Karşılaştırmalı Analiz
Sik Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- GSYiH (Gayri Safi Yurt Ici Hasila)
- Bir ülkenin sınırları içinde bir yıllık dönemde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin toplam piyasa değeri.
- GSMH (Gayri Safi Milli Hasila)
- Bir ülkenin vatandaşlarının yurt içinde ve dışında urettikleri tüm nihai mal ve hizmetlerin toplam piyasa değeri.
- Kişi basina GSYiH
- Toplam GSYiH'nin nüfusa bölünmesiyle elde edilen, ortalama refah düzeyini gösteren gösterge.
- Istihdam
- Çalışan nüfusun bir ekonomik sektörde veya iskolunda üretim faaliyetine katılması.
- Sektöral dönüşüm
- Ekonomik gelişmeyle birlikte işgücü ve gelirin tarımdan sanayiye, sanayiden hizmet sektörüne kayma süreci.
- Tarım (birincil) sektörü
- Doğadan doğrudan hammadde elde etmeye dayali faaliyetler: tarım, hayvancılık, ormancilik, balıkçılık, madencilik.
- Sanayi (ikincil) sektörü
- Hammaddelerin işlenerek ürün haline getirilmesini içeren imalat, inşaat ve enerji üretimi faaliyetleri.
- Hızmet (üçüncül) sektörü
- Fiziksel ürün uretilmeden sunulan eğitim, sağlık, finans, ulaşım, ticaret, turizm gibi faaliyetler.
- Katma değer
- Bir üretim aşamasında hammaddeye eklenen ekonomik değer; sanayileşmiş ülkelerde daha yüksektir.
Örnek soru
Bir ülkede çalışan nüfusun %65'i tarım sektöründe istihdam edilmekte, kişi basina GSYiH ise 900 dolar civarindadir.
Bu bilgilere gore aşağıdaki yargilerdan hangisine ulaşılabilir?
- Bu ülke az gelişmiş ülke kategorisindedir ve tarımda verimlilik düşüktür.
- Bu ülke sanayileşme sürecini tamamlamistir.
- Bu ülkede hizmet sektörü ekonominin temelini oluşturmaktadır.
- Bu ülkede tarımda ileri teknoloji kullanılmaktadır.
- Bu ülke gelişmiş ülke sınıfına girmektedir.
Doğru cevap: A
Çözüm
Çalışan nüfusun %65'inin tarımda istihdam edilmesi ve kişi basina GSYiH'nin 900 dolar gibi çok düşük olması, az gelişmiş ülkelerin temel özelliğidir. Bu kadar yüksek tarım istihdami, geleneksel yöntemlerle yapılan emek yoğun tarımın göstergesidir. Gelişmiş ülkelerde tarım istihdami %2-5 civarindadir. Sanayileşme sürecini tamamlamis bir ülkede tarım istihdami bu kadar yüksek olmaz. Doğru cevap A'dir.