10. Sınıf Coğrafya · 5. Ünite: Ekonomik Faaliyetler ve Etkileri
Türkiye Ekonomisinin Sektörel Dağılımı
Bir ülkenin ekonomik gelişmişlik düzeyini anlamanın en temel yollarından biri, o ülkenin ekonomisinin sektörlere gore nasıl dağıldığı incelemektir. Bu derste Türkiye ekonomisinin birincil (tarım), ikincil (sanayi) ve üçüncül (hizmet) sektörleri arasındaki dağılımı, bu dağılımın tarihsel değişimini ve bölgesel farklılıkları analiz edeceksin. Ders sonunda sektörel dağılımdaki değişimlerin gelişmişlik göstergeleriyle ilişkisini kurabilecek ve Türkiye'nin ekonomik dönüşümünü yorumlayabileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.10.5.3. Türkiye ekonomisinin birincil, ikincil ve üçüncül sektörlere gore dağılımını açıklayabilme
- COĞ.10.5.3. Sektörler arası istihdam ve milli gelir payları arasındaki farkları karşılastirabilme
- COĞ.10.5.3. Sektörel dağılımın tarihsel değişim sürecini yorumlayabilme
- COĞ.10.5.3. Türkiye'de sektörel dağılımın bölgesel farklılıklarını analiz edebilme
- COĞ.10.5.3. Sektörel dönüşüm ile gelişmişlik düzeyi arasındaki ilişkiyi değerlendirebilme
Konu anlatımı
Ekonomik Sektörler ve Temel Kavramlar
Türkiye'de Sektörel Dağılımın Tarihsel Değişimi
Sektörel Dağilimda Bölgesel Farklılıklar
Istihdam ve Milli Gelir Arasındaki Dengesizlik
Sektörel Dönüşüm ve Gelismislik İlişkisi
Çözümlü Örnekler
Sik Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Birincil sektör
- Doğal kaynakların doğrudan kullanıldığı ekonomik faaliyetler; tarım, hayvancılık, balıkçılık, ormancilik, madencilik.
- İkincil sektör
- Hammaddelerin işlenerek yeni ürünlere dönüştürdüğü faaliyetler; imalat sanayisi, inşaat, enerji üretimi.
- Üçüncül sektör
- Hızmet üretimini kapsayan faaliyetler; eğitim, sağlık, ticaret, turizm, bankacılık, ulaşım.
- Sektörel dönüşüm
- Bir ülke ekonomisinin tarım ağırlıklı yapılardan sanayi ve hizmet ağırlıklı yapılara geçiş süreci.
- Clark-Fisher Modeli
- Ülkelerin gelişim sürecinde tarımdan sanayiye, sanayiden hızmete doğru sektörel geçiş yaşadığını açıklayan model.
- Katma değer
- Üretim sürecinde hammaddeye eklenen ekonomik değer; iscilik, teknoloji ve tasarimla oluşur.
- Istihdam payı
- Çalışan nüfusun sektörlere gore yüzdesel dağılımı.
- Milli gelir payı
- Bir sektörün ülke toplam geliri içindeki yüzdesel orani.
- Verimlilik
- Bir sektörde çalışan kişi basina üretilen milli gelir miktari; yüksek verimlilik az isciyle çok üretim demektir.
Örnek soru
Bir ülkede çalışan nüfusun yüzde ellisi tarım sektöründe istihdam edilmekte, ancak tarımın milli gelirdeki payı yalnızca yüzde on besdir.
Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- Tarım sektörünun ülke ekonomisine katkısının çok yüksek olması
- Tarım sektöründe makinelesmesinin ileri düzeyde olması
- Tarımda çalışan basina verimliliğin düşük olması
- Hızmet sektörünun az gelişmiş olması
- Sanayi sektörünun tarımdan daha fazla istihdam sağlamması
Doğru cevap: C
Çözüm
Istihdam payı yüzde elli iken milli gelir payı yüzde on bes olması, tarımda çalışan kişi basina üretilen gelirin düşük olduğunu gösterir. Bu, tarımda verimliliğin düşük oldugu anlamina gelir. Yüksek katkı için milli gelir payının da yüksek olması gerekirdi. Makineleşme yüksek olsa verimlilik daha iyi olurdu.