10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 3. Ünite: Dünden Bugüne
Fabl: Sembolik Anlatım
Fabl, kahramanları hayvanlar, bitkiler ya da cansız varlıklar olan, kısa bir olay üzerinden insanlara ahlaki bir ders vermeyi amaçlayan sembolik bir anlatım türüdür. Bu konuda çok modlu bir fablı dinleyip izlerken amacını belirlemeyi, tahminlerini sınamayı, kişileştirme ve konuşturma ile kurulan sembolik anlamı çözmeyi, didaktik üslubu fark etmeyi ve fablı "Dünden Bugüne" teması içinde türlerin değişimi bağlamında değerlendirmeyi öğreneceksin. Konunun sonunda izlediğin bir fablı bölümlerine ayırabilir, sembollerini çözebilir ve kendi ölçütlerinle yorumlayabilirsin.
Kazanımlar
- TDE.10.3.1.1. Fablı dinlemeden/izlemeden önce amacını belirler, başlık ve görsellerden türüne ve içeriğine yönelik tahmin yürütür, uygun yöntemi seçer ve dinleme/izleme kurallarını uygulayarak ilişkiyi sürdürür.
- TDE.10.3.1.2. Fabldaki bilgileri ön bilgileriyle ilişkilendirir, bağlamdan sözcük anlamını çıkarır, neden-sonuç ilişkisini, ana düşünceyi ve yazarın amacını belirler, kahramanların davranışlarından çıkarım yapar.
- TDE.10.3.1.2. Tahminleriyle tespitlerini karşılaştırır, fabldaki gerçek ile kurguyu, öznel ile nesnel ifadeleri ayırt eder, metni özetler ve geri bildirim sunar.
- TDE.10.3.1.3. Fablın yapı unsurlarını (serim, düğüm, çözüm, öğüt), kişileştirme ve konuşturma gibi dil ve anlatım özelliklerini, dil işlevlerini ve sembolik anlamı belirler.
- TDE.10.3.1.3. Fablın içeriğini, üslubunu ve türün tarihî gelişimini yazıldığı dönem, toplum ve evrensel değerler bağlamında ilişkilendirerek değerlendirir.
- TDE.10.3.1.4. Kendi ölçütlerini belirleyip fablı değerlendirir, kahramanın yerine kendini koyarak davranışını anlamlandırır, kahramanın davranışına seçenekler üretir ve yazarın amacıyla kendi düşünceleri arasındaki benzerlik ve farkları gerekçelendirir.
Konu anlatımı
Dünden Bugüne Temasında Fabl
Fabl Nedir? Temel Özellikler
Sembolik Anlatım: Hayvan Kılığında İnsan
Kişileştirme ve Konuşturma: Teşhis ve İntak
Fablın Yapısı: Serim, Düğüm, Çözüm, Öğüt
Didaktik Üslup ve Dil İşlevleri
Tarihî Süreçte Fabl: Doğu'dan Batı'ya
Dinleme ve İzleme Süreci: Önce, Sırasında, Sonra
Gerçek ile Kurgu, Nesnel ile Öznel, Güvenilirlik
Fablı Değerlendirme ve Kendi Ölçütlerini Kurma
Fabl, Masal ve Diğer Türlerle Karşılaştırma
Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Fabl
- Kahramanları insan dışı varlıklar olan, kısa bir olay üzerinden ahlaki bir ders vermeyi amaçlayan sembolik anlatı türü.
- Sembolik anlatım
- Bir düşünceyi, duyguyu ya da insan tipini doğrudan söylemek yerine başka bir varlık veya nesne aracılığıyla anlatma yolu.
- Teşhis (kişileştirme)
- İnsan dışı varlıklara insana özgü duygu, düşünce ve davranışların yüklenmesi.
- İntak (konuşturma)
- Hayvan, bitki ya da eşyaların insan gibi konuşturulması.
- Didaktik üslup
- Okuru ders ve öğütle yönlendirmeyi amaçlayan öğretici anlatım tarzı.
- Serim
- Fablın kahramanların, ortamın ve ilk durumun tanıtıldığı giriş bölümü.
- Düğüm
- Olayın geliştiği, çatışmanın ortaya çıktığı ve sonucun henüz bilinmediği bölüm.
- Çözüm
- Çatışmanın sonuçlandığı, kahramanın davranışının sonucunun belli olduğu bölüm.
- Öğüt (kıssadan hisse)
- Fablın sonunda olaydan çıkarılan ahlaki dersin açıkça söylendiği bölüm.
- Çok modlu metin
- Anlamın sözcüklerin yanında ses, görüntü, müzik ve yazı gibi birden fazla kanalla kurulduğu metin.
Örnek soru
Bir metnin fabl sayılabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin bulunması gerekir?
- Olayların tarihî bir kişiye ve gerçek bir döneme dayanması
- Kahramanların tanrılar ve yarı tanrılardan oluşması
- İnsan dışı kahramanlar aracılığıyla ahlaki bir ders verilmesi
- Aşk ve ayrılık temasının uzun bir anlatıyla işlenmesi
- Olağanüstü olayların gerçekmiş gibi ayrıntılı anlatılması
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Fabl, kahramanları genellikle hayvanlar, bitkiler ya da eşyalar olan ve kısa bir olay üzerinden ahlaki ders vermeyi amaçlayan öğretici bir anlatı türüdür.
2. Bu nedenle türü belirleyen iki ölçüt vardır: insan dışı kahramanlar ve ders verme amacı.
3. A şıkkı halk hikâyesi ve destan için, B şıkkı destan ve mitoloji için, D şıkkı halk hikâyesi için, E şıkkı masal ve destan için daha uygundur.
Doğru cevap C'dir. En güçlü çeldirici E'dir; çünkü masal ve destanda olağanüstülük vardır, fablda ise hayvanlar yalnızca insan gibi davranır ve asıl işlev ders vermektir.