10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 3. Ünite: Dünden Bugüne
Zarflar
Zarflar (belirteçler), cümledeki eylemi zaman, yer-yön, durum, miktar ve soru yönlerinden tamamlayan sözcüklerdir. Destanda olayın hızını, halk hikâyesinde yolculuğun yönünü, fablda kahramanın telaşını bu küçük sözcükler kurar. Bu konuda zarfları metinlerde bulmayı, türlerini ayırt etmeyi, sıfat ve isimle karıştırmamayı ve anlatıma katkılarını yorumlamayı öğreneceksin.
Kazanımlar
- TDE.10.3.2.3. (TDE2.3.1) "Dünden Bugüne" temasındaki metinlerde cümleyi zaman, yer-yön, durum ve miktar yönlerinden tamamlayan zarfları bulur ve türlerini belirler.
- TDE.10.3.2.3. (TDE2.3.1) Bir sözcüğün zarf mı, sıfat mı, isim mi olduğunu nitelediği sözcüğe ve aldığı eke bakarak ayırt eder.
- TDE.10.3.2.3. (TDE2.3.2) Zarfın fiil, fiilimsi, sıfat ve başka bir zarfla kurduğu ilişkiyi açıklar; derecelendirme zincirini çözer.
- TDE.10.3.2.3. (TDE2.3.2) Metindeki zarfların olay akışına, tempoya, mekân ve kahraman tasvirine katkısını, yazarın üslup tercihi olarak yorumlar.
Konu anlatımı
Bağlam: Neden Zarflara Bakıyoruz?
Zarf Nedir? Tanım ve Temel Özellikler
Zarf Türleri
Zarfların Yapısı ve Karşılaştırma Tablosu
Derecelendirme Zinciri: Zarf Zarfı da Niteler
Zarf mı, Sıfat mı, İsim mi? Karıştırılanlar
Metin İncelemesi: Zarflar Anlatıma Ne Katar?
Simülasyona Köprü: Zarf Atölyesi
Anahtar terimler
- Zarf (belirteç)
- Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ve kendi türünden sözcükleri zaman, yer-yön, durum, miktar ve soru yönlerinden belirten sözcük.
- Durum (hâl) zarfı
- Eylemin nasıl yapıldığını bildiren zarf; fiile sorulan "Nasıl?" sorusunun cevabıdır (dörtnala, sessizce).
- Zaman zarfı
- Eylemin ne zaman yapıldığını bildiren zarf (dün, şimdi, hemen, hâlâ).
- Yer-yön zarfı
- Eylemin yönünü ya da yerini bildiren zarf; ek almamış olmalıdır (ileri, geri, yukarı, dışarı).
- Miktar (azlık-çokluk) zarfı
- Fiilin, sıfatın ya da başka zarfın miktarını ve derecesini bildiren zarf (çok, az, biraz, pek, en, daha).
- Soru zarfı
- Eylemin zamanını, biçimini, sebebini veya miktarını sormaya yarayan zarf (nasıl, ne zaman, niçin, neden, ne kadar).
- Soru testi
- Şüpheli sözcüğün fiile mi isme mi bağlandığını anlamak için fiile veya isme "nasıl, ne zaman, nereye, ne kadar" sorularının sorulması.
- Derecelendirme
- Miktar zarfının sıfatı ya da başka bir zarfı niteleyerek derecesini bildirmesi (çok güzel, pek hızlı).
- Tekrar grubu
- Aynı sözcüğün tekrarıyla oluşan ve çoğu zaman durum bildiren zarf (yavaş yavaş, ağır ağır).
- Belgisiz sıfat
- İsmin miktarını belirsiz olarak bildiren ve isme bağlanan sözcük; "çok kitap" ve "biraz su" örneklerinde zarf değil, sıfattır.
Örnek soru
Zarf (belirteç) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Varlıkları somut ya da soyut olarak adlandıran ve çekim eki alabilen sözcüktür.
- Yalnızca isimlerin önüne gelerek onları niteleyen sözcüktür.
- Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ve başka zarfları zaman, yer-yön, durum, miktar yönlerinden belirtir.
- Cümledeki sözcükleri ve cümleleri birbirine bağlayan, tek başına anlamı olmayan sözcüktür.
- İsimlerin yerine kullanılan ve hâl eki alabilen sözcüktür.
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Zarfın tanımı, nitelediği sözcüklere göre yapılır: fiil, fiilimsi, sıfat ve kendi türünden zarflar.
2. Beş türü vardır: durum, zaman, yer-yön, miktar ve soru.
3. A seçeneği isimleri, B seçeneği sıfatı, D seçeneği bağlacı, E seçeneği zamiri anlatır.
Doğru cevap C. En güçlü çeldirici B'dir: ismi niteleyen sözcük zarf değil sıfattır; zarf asıl olarak fiile bağlanır.