10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 3. Ünite: Dünden Bugüne
Fabl Yazma
Bu konuda dinlediğin ve incelediğin fabl örneklerinden yola çıkarak türün özelliklerine uygun, sembolik anlatımlı özgün bir fabl yazacaksın. Yazma sürecini bir yarışma değil bir zanaat gibi ele alacağız: amacı ve hedef kitleyi belirlemek, plan taslağı hazırlamak, kişileştirilmiş karakterlerle çatışmayı kurmak, iletiyi açık ya da örtük biçimde vermek, yazım ve noktalama kurallarını uygulamak, son olarak yazını ölçütlere göre değerlendirip paylaşmak. Bölümün sonunda hem kendi fablını yazabilecek hem de bir arkadaşının fablına gerekçeli geri bildirim verebileceksin.
Kazanımlar
- TDE.10.3.4.1. Yazma amacına, hedef kitleye ve süreye karar vererek fabl için yöntem ve strateji belirler; yazma sürecindeki engelleri aşar.
- TDE.10.3.4.2. Ön bilgilerini kullanarak fablın ana düşüncesini ve iletisini belirler, karakterlerin sembolik anlamlarını planlar ve plan taslağını şunup geri bildirimle düzeltir.
- TDE.10.3.4.3. Dikkat çekici bir girişle başlayan, kişileştirme ve diyalogla çatışmayı kuran, iletiyi açık ya da örtük ifade eden fablı bağdaşıklık ögelerine dikkat ederek yazar.
- TDE.10.3.4.3. Yazısında deyim, atasözü ve mecaz gibi söz varlığı ögelerini bağlama uygun kullanır; yazım ve noktalama kurallarını, özellikle konuşma çizgisi ve tırnak kullanımını doğru uygular.
- TDE.10.3.4.4. Yazdığı fablı içerik ile dil ve anlatım ölçütlerine göre değerlendirir, geri bildirimlerden yeni yazma hedefleri çıkarır ve çalışmasını sınıf ya da okul ortamında paylaşır.
Konu anlatımı
1. Fabl Neden Yazılır? Amaç, Hedef Kitle ve Yöntem
2. Fablın Yapısı: Durum, Çatışma, Sonuç, Öğüt
3. İleti: Açık ve Örtük Anlatım, Ana Düşünce
4. Planlama ve Plan Taslağını Sunma
5. Yazma: Giriş, Çatışma ve Kapanış
6. Örnek Fabl ve Okuma Rehberi
7. Bağdaşıklık, Yazım ve Noktalama
8. Yazma Sürecini Değerlendirme ve Paylaşım
9. Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Fabl
- Kahramanları hayvan, bitki ya da eşya olan; kişileştirme yoluyla insan davranışlarını sembolik biçimde anlatıp ders veren kısa öğretici tür.
- Kişileştirme (teşhis)
- Hayvan ve cansız varlıkların insan gibi düşünüp davranmasının anlatılması.
- Konuşturma (intak)
- Hayvan ve cansız varlıkların insan gibi konuşturulması.
- İleti
- Yazarın okura ulaştırmak istediği mesaj; açık veya örtük verilebilir.
- Açık ileti
- Öğüdün metinde ayrı bir ifadeyle doğrudan söylenmesi.
- Örtük ileti
- Öğüdün söylenmeden, olayın sonucundan okurun çıkarımına bırakılması.
- Sembolik anlatım
- Bir varlığın ya da olayın, başka bir anlamı temsil edecek biçimde kullanılması.
- Bağdaşıklık
- Cümleleri ve paragrafları zamir, bağlaç, eş anlamlı sözcük gibi araçlarla birbirine bağlayan dil özelliği.
- Plan taslağı
- Yazmadan önce ileti, karakter, çatışma, sonuç ve öğüt biçimini belirleyen kısa yazılı plan.
- Hedef kitle
- Yazının ulaşmasını istediğin okur topluluğu; uzunluğu, dili ve iletinin açıklığını belirler.
Örnek soru
Fabl yazarken karakterlerin kişileştirilmesiyle (teşhis) ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Hayvan ya da eşyalar insan gibi düşünür, konuşur ve belli bir davranış tipini temsil eder.
- İnsanlar hayvan kılığına girer ve olay gerçek bir tarihî döneme bağlanır.
- Karakterler olağanüstü güçlere sahip kahramanlar olarak gösterilir.
- Hayvanların doğal davranışları hiç değiştirilmeden bilgi vermek için anlatılır.
- Karakterler yalnızca anlatıcının ağzından tanıtılır, hiç konuşmaz.
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Kişileştirme (teşhis), insan dışındaki varlıkların insan gibi düşünüp davranmasıdır; konuşturma (intak) ile birlikte fablın temelini kurar.
2. Fablda bu karakterler genellikle bir davranış tipini simgeler: tilki kurnazlığı, karınca çalışkanlığı gibi.
3. Bu nedenle A şıkkı doğrudur.
4. B şıkkı fablı insan hikâyesiyle, C şıkkı destanla, D şıkkı bilgilendirici metinle, E şıkkı da diyalogsuz anlatımla karıştırmıştır; fablda diyalog çatışmayı taşır.