10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 3. Ünite: Dünden Bugüne
Türk Destanları Sunumu
Bu konuda tahlil ettiğin destandan yola çıkarak İslamiyet öncesi ve sonrası Türk destanlarını tanıtan hazırlıklı bir konuşma yapacaksın. Konuşmanın amacını, süresini ve hedef kitlesini belirlemeyi, giriş-gelişme-sonuç planı kurmayı, görsel ve işitsel ögeleri seçmeyi, beden dili ile diksiyonu kullanmayı ve süreci değerlendirmeyi öğreneceksin. Sonunda doğru bilgi içeren, akıcı ve dinleyiciye saygılı bir destan sunumu hazırlayabileceksin.
Kazanımlar
- TDE.10.3.3.1. Türk destanlarıyla ilgili konuşmasının amacını, süresini ve hedef kitlesini belirleyerek yöntem ve stratejisini seçer.
- TDE.10.3.3.2. Türk destanlarıyla ilgili konuşmasının giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini tasarlar; bilgi toplar, görsel ve işitsel ögelere karar verir.
- TDE.10.3.3.3. Konuşmasını dikkat çekici bir girişle başlatır; düşünceyi geliştirme yollarını, bağdaşıklık ögelerini, beden dilini ve diksiyonu etkin kullanır.
- TDE.10.3.3.4. Konuşma sürecini içerik, dil ve anlatım açısından değerlendirir; geri bildirimlere göre yeni hedefler belirler.
- İslamiyet öncesi (Saka, Hun, Göktürk, Uygur) ve İslamiyet sonrası destanları dönemlerine, kahramanlarına ve motiflerine göre ayırt eder.
Konu anlatımı
Konuşma görevi: Ne yapacaksın, neden?
Amaç, hedef kitle, süre ve strateji seçimi
İçerik: İslamiyet öncesi Türk destanları
İçerik: İslamiyet sonrası destanlar ve değişim
Kaynak incelemesi: Alp Er Tunga sagusu
Plan: Giriş, gelişme, sonuç ve düşünceyi geliştirme
Dil, ses ve beden: Konuşmayı taşıyan araçlar
Millî ve manevi değerler, toplumsal hassasiyet
Taslağı sunma, geri bildirim ve değerlendirme
Sık karıştırılanlar ve yaygın hatalar
Anahtar terimler
- Destan
- Bir toplumun yaşadığı önemli olayları (savaş, göç, kuruluş) kahramanlık ve olağanüstülükle anlatan uzun manzum ya da nazım-nesir karışık anlatı.
- Doğal destan
- Yazarı bilinmeyen, sözlü gelenekte yüzyıllar içinde oluşan ve sonradan derlenen destan.
- Yapma destan
- Bilinen bir sanatçı tarafından bilinçli olarak yazılan destan.
- Motif
- Bir anlatıda tekrar eden ve simgesel anlam taşıyan öge (bozkurt, ışık, demir gibi).
- Olağanüstülük
- Doğaüstü olayların ve kahramana özgü olağanüstü niteliklerin anlatıya girmesi.
- Hazırlıklı konuşma
- Önceden bilgi toplanıp plan yapılarak ve prova edilerek sunulan konuşma.
- Hedef kitle
- Konuşmanın seslendiği dinleyici topluluğu; içerik ve üslup buna göre seçilir.
- Diksiyon
- Sözcükleri açık, doğru, vurgu ve tonlamaya uygun biçimde söyleme becerisi.
- Bağdaşıklık
- Konuşmanın bölümlerini geçiş ifadeleriyle birbirine bağlayan düzen.
- Gaza
- İslamiyet sonrası destanlarda sık geçen, İslam uğruna yapılan savaş anlayışı; gazi bu savaşı yapan kişidir.
Örnek soru
Tahlil ettiği destandan yola çıkarak Türk destanlarını tanıtan bir sunum hazırlayan Elif, hiçbir slayt hazırlamadan önce bazı kararlar vermiştir.
Bu kararlardan hangisi "konuşmanın amacına ve türüne karar verme" aşamasına girer?
- Haritayı ikinci slayta koymak
- Sunumu teşekkür ederek bitirmek
- Sunumun sınıfı bilgilendirmeye yönelik, hazırlıklı bir konuşma olacağına karar vermek
- Konuşurken dinleyicilerle göz teması kurmak
- Sunumu kaydedip dijital ortama yüklemek
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Konuşmanın hazırlık sürecindeki ilk adım seçim yapmaktır: amaç (bilgilendirme, ikna, edebî metin oluşturma), tür (hazırlıklı ya da hazırlıksız), süre ve hedef kitle belirlenir.
2. "Sınıfı bilgilendirmek" amacı, "hazırlıklı konuşma" ise türü belirtir; bu yüzden C seçeneği tam olarak bu aşamadır.
3. Harita yerleşimi görsel ögelerin planıdır, teşekkür sonuç bölümüdür, göz teması beden diliyle ilgilidir ve dijital ortama aktarma değerlendirme sonrası yapılır.
Doğru cevap C. En güçlü çeldirici E'dir; ama dijital uyarlama konuşma yapıldıktan sonra yeni hedef belirlerken düşünülür.