10. Sınıf Felsefe · 5. Ünite: Ahlak Felsefesi
Ahlak Felsefesinin Konusu ve Temel Kavramları
Ahlak felsefesi (etik), insanın yaptığı eylemlerin neden iyi ya da kötü sayıldığını, insanın nasıl yaşaması gerektiğini ve bu yargıların neye dayandığını soran felsefe dalıdır. Bu konuda ahlak ile etik arasındaki farkı, iyi, kötü, erdem, özgürlük, sorumluluk ve vicdan kavramlarını örnek olaylar üzerinden ayırt edecek ve ahlak felsefesinin konusunu belirleyeceksin. Simülasyonda kavramlar arasındaki bağları kendin kurarak bu kavram ağını keşfedeceksin.
Kazanımlar
- FEL.10.5.1.a. Örnek olaylardan ahlak, erdem, etik, iyi, kötü, özgürlük, sorumluluk ve vicdan kavramlarını belirler.
- FEL.10.5.1.a. Ahlak ile etik (ahlak felsefesi) arasındaki farkı, bir sorunun ahlaki mi yoksa ahlak felsefesine ait mi olduğuna bakarak açıklar.
- FEL.10.5.1.a. Ahlak felsefesinin konusunu (eylemler, değerler ve bunların temelleri) bir örnek olay üzerinden çıkarır.
- FEL.10.5.1.a. İyi, kötü, erdem, özgürlük, sorumluluk ve vicdan kavramları arasındaki ilişkileri kurar.
Konu anlatımı
Bir olaydan başlayalım: soru nerede başlıyor?
Ahlak ve etik: yaşanan ile düşünülen
İyi ve kötü: ahlaki değerlendirmenin iki ucu
Erdem: iyi olanı kalıcı kılan nitelik
Özgürlük, sorumluluk ve vicdan: bir zincirin üç halkası
Ahlak felsefesinin temel problemleri
Ahlak ve tasavvuf: Mevlana, Yunus Emre ve Hacı Bektaş Veli
Kaynak okuma: bir argümanın parçalarını bulmak
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Ahlak (moral)
- Bir toplumda ya da bireyde eylemleri yönlendiren değerler, kurallar ve alışkanlıklar bütünü.
- Etik (ahlak felsefesi)
- Ahlaki yargıların, değerlerin ve eylemlerin dayanağını felsefi olarak inceleyen felsefe dalı.
- İyi
- İnsan eylemleri ve karakteri için verilen olumlu ahlaki değer yargısı.
- Kötü
- İnsan eylemleri ve karakteri için verilen olumsuz ahlaki değer yargısı.
- Erdem
- Kişiyi sürekli iyiye yönelten, alışkanlıkla yerleşmiş övülmeye değer karakter niteliği (cesaret, adalet, dürüstlük).
- Özgürlük
- Kişinin eylemini dış baskı olmadan, kendi iradesiyle seçebilmesi.
- Sorumluluk
- Özgürce yapılan eylemin sonuçlarını üstlenme ve bunlardan hesap verebilme.
- Vicdan
- Kişinin kendi eylemlerini iyi-kötü açısından içeriden yargılamasını sağlayan ahlaki bilinç.
- Tasavvuf
- Nefsi terbiye etmeyi, iç arınmayı ve insan sevgisini öne çıkaran İslam kültüründeki manevi yol ve düşünce geleneği.
Örnek soru
Ahlak (moral) ile ahlak felsefesi (etik) arasındaki ilişki için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Ahlak yalnızca dinden, etik yalnızca devletten kaynaklanır.
- Etik, toplumun koyduğu kuralların listesidir; ahlak ise bu listeyi düşünmektir.
- İkisi de aynı şeydir; yalnızca farklı dillerde söylenir.
- Ahlak eylemleri yönlendiren değer ve kurallardır; etik bunların dayanağını inceler.
- Etik, kişiye ne yapması gerektiğini hazır kurallarla bildirir.
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Ahlak, bir toplumda ya da bireyde eylemleri yönlendiren değer ve kurallardır ("Sözünde dur").
2. Etik ise bu kuralların neden bağlayıcı olduğunu, iyinin ölçütünün ne olduğunu sorgulayan felsefe dalıdır.
3. Sonuç: ahlak yaşanır, etik üzerine düşünülür. Bu, D seçeneğidir.
B seçeneği iki kavramın yerini değiştirir; E seçeneği etiği vaaza çevirir, oysa etik hazır kural vermez.