10. Sınıf Felsefe · 5. Ünite: Ahlak Felsefesi

Evrensel Ahlak Yasasının İmkânı

Her yerde, her zaman ve herkes için geçerli bir ahlak yasası var mıdır, yoksa ahlak kültüre, çıkara ve kişiye göre mi değişir? Bu konuda farklı kültürlerdeki ahlaki davranışları karşılaştıracak, evrensel ahlak yasasını kabul eden (Sokrates, Farabi, Kant, Mill) ve etmeyen (Epiküros, Hobbes, Stirner, Bentham) görüşleri kıyaslayacak ve Mevlana, Yunus Emre ile Hacı Bektaş Veli'nin tasavvufi ahlak yaklaşımlarına örnek olarak bakacaksın. Simülasyonlarda aynı olayı farklı kuramların gözüyle çözerek görüşlerin birbirinden nasıl ayrıldığını göreceksin.

Kazanımlar

• FEL.10.5.1.b. Farklı kültürlerde ahlaki davranışları örnek olaylarla karşılaştırarak evrensel ahlak yasası probleminin ne olduğunu açıklar.
• FEL.10.5.1.c. Evrensel ahlak yasasını kabul eden (Sokrates, Farabi, Kant, Mill) ve kabul etmeyen (Epiküros, Hobbes, Stirner, Bentham) görüşleri karşılaştırır.
• FEL.10.5.1.c. Kant'ın ödev ahlakı ile faydacılığı aynı olaya uygulayarak iki görüşün gerekçelerini ve vardığı sonuçları değerlendirir.
• FEL.10.5.1.b. Mevlana, Yunus Emre ve Hacı Bektaş Veli'nin tasavvufi ahlak yaklaşımlarını örnek vererek ahlakın iç arınmaya dayanan boyutunu açıklar.

Konu anlatımı

1. Problem: Herkes için geçerli bir ahlak yasası var mı?

2. Evrensel yasayı kabul edenler: Sokrates ve Farabi

3. Evrensel yasayı kabul edenler: Kant ve Mill

4. Evrensel yasayı kabul etmeyenler: Epiküros ve Bentham

5. Evrensel yasayı kabul etmeyenler: Hobbes ve Stirner

6. Karşılaştırma tablosu

7. Tasavvufi ahlak: Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli

8. Kaynak okuma: Kant'ın koşulsuz buyruğu

9. Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

Anahtar terimler

Evrensel ahlak yasası

Zamana, yere ve kişiye bakılmaksızın bütün akıllı varlıklar için geçerli olan ahlaki ilke.

Görecelik (relativizm)

İyi ve kötünün kültüre, döneme ya da kişiye göre değiştiğini savunan görüş.

Koşulsuz buyruk

Kant'ın, hiçbir amaca bağlı olmadan herkes için geçerli olan ahlak yasası: ilkenin evrensel yasa olabilmesi.

Ödev ahlakı

Eylemin değerini sonucuna değil ödev bilinciyle ve iyi iradeyle yapılmasına bağlayan ahlak anlayışı (Kant).

Faydacılık (utilitarizm)

Doğru eylemi, en çok sayıda insanın mutluluğunu artıran eylem sayan sonuççu görüş (Bentham, Mill).

Hazcılık (hedonizm)

İyinin ölçütünü haz ve acının yokluğunda gören görüş (Epiküros).

Doğa durumu

Hobbes'a göre devlet ve yasanın olmadığı, herkesin herkesle çatıştığı hâl.

Egoizm

Bireyin kendi çıkarını tek ölçüt sayan görüş (Stirner).

Erdemli şehir

Farabi'de insanların mutluluğa birlikte yöneldiği, bilgi ve erdem üzerine kurulu toplum.

Tasavvuf

Nefsi terbiye edip iç arınmayı hedefleyen, ahlakı gönül olgunluğuna bağlayan manevi yol.

Örnek soru

"Evrensel ahlak yasası" ifadesi aşağıdakilerden hangisini anlatır?

1. Bir devletin bütün vatandaşları için koyduğu yasalar
2. Zamana, yere ve kişiye bakılmaksızın bütün akıllı varlıklar için geçerli ahlaki ilke
3. Dünyadaki bütün dinlerin ortak ibadet kuralları
4. Çoğunluğun benimsediği gelenekler bütünü
5. Her bireyin kendi isteğine göre belirlediği davranış kuralları

Doğru cevap: B

Çözüm

1. Evrensel ahlak yasası, kültür, dönem ve kişi farkından bağımsız olarak herkes için bağlayıcı olduğu ileri sürülen ahlaki ilkedir.
2. A hukuku, C ibadeti, D gelenekleri anlatır; E ise görecelik ya da egoizm yönüne gider.
Doğru cevap B'dir. Bu kavram "çoğunluk ne yapıyor?" sorusuna değil, "akılla savunulabilen ortak ilke var mı?" sorusuna bağlanır.

10. Sınıf Felsefe: tüm konular