10. Sınıf Felsefe · 4. Ünite: Bilgi Felsefesi
Bilginin Doğruluk Ölçütleri
Elimizdeki bir bilginin doğru olduğuna nasıl karar veririz? Bir haberin gerçekten yaşandığını, bir teoremin doğru olduğunu ya da bir ahlak ilkesinin geçerli olduğunu hangi ölçüte bakarak söyleriz? Bilginin doğruluk ölçütleri problemi, doğruyu yanlıştan ayırmaya yarayan ölçütleri inceler. Bu konuda uygunluk, tutarlılık, tümel uzlaşım, apaçıklık ve yarar ölçütlerini tanıyacak, hangisinin hangi alanda geçerli olduğunu belirleyecek ve medyada karşılaştığın bilgileri bu ölçütlerle değerlendireceksin.
Kazanımlar
- FEL.10.4.1.b. Bilginin doğruluk ölçütleri probleminin ne sorduğunu açıklar.
- FEL.10.4.1.c. Uygunluk, tutarlılık, tümel uzlaşım, apaçıklık ve yarar ölçütlerini değerlendirir.
- Doğruluk ölçütlerinin hangi durumlarda ve hangi disiplinlerde geçerli olduğunu gerekçelendirir.
- FEL.10.4.1.ç. Bilgi felsefesiyle ilgili kısa bir metinde kavram, problem ve argümanı belirler; medya örneklerindeki bilgiyi doğruluk ölçütleriyle sınar.
Konu anlatımı
Problem: Doğruyu Yanlıştan Nasıl Ayırırız?
Uygunluk (Karşılıklılık) Ölçütü
Tutarlılık Ölçütü
Tümel Uzlaşım, Apaçıklık ve Yarar Ölçütleri
Karşılaştırma: Hangi Ölçüt, Hangi Alanda?
Medyada Bilgi Doğrulama
Metin İnceleme: Kavram, Problem ve Argüman
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Özet ve Bağlantılar
Anahtar terimler
- Doğruluk ölçütü
- Bir bilginin doğru olup olmadığına karar vermeyi sağlayan ölçüt ya da yol.
- Uygunluk (karşılıklılık)
- Bir yargının, ifade ettiği durumun gerçekte öyle olmasıyla doğru sayılması.
- Tutarlılık
- Bir yargının, içinde bulunduğu sistemdeki diğer yargılarla çelişmemesiyle doğru sayılması.
- Tümel uzlaşım
- Bir yargının ilgili topluluğun ortak kabulünü kazanmasıyla doğru sayılması.
- Apaçıklık
- Bir yargının aklın doğrudan, açık ve seçik kavramasıyla doğru sayılması.
- Yarar (pragmatizm)
- Bir yargının uygulamada işe yaraması, sonuç vermesiyle doğru sayılması.
- Aksiyom
- Matematik ve mantıkta ispatsız kabul edilen temel önerme.
Örnek soru
Bilginin doğruluk ölçütleri problemi aşağıdakilerden hangisini sorar?
- İnsanın doğru bilgiye ulaşıp ulaşamayacağını
- Bilginin akıldan mı duyudan mı geldiğini
- Bilginin kaç türe ayrıldığını
- Bilgiyi kimlerin ürettiğini
- Bir bilginin doğru olup olmadığına hangi ölçütle karar verileceğini
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Bilgi felsefesinin üç problemi vardır: imkân, kaynak ve doğruluk ölçütü.
2. Doğruluk ölçütü problemi, bir bilginin doğru olduğuna neye bakarak karar verilmesi gerektiğini sorar.
3. A şıkkı imkân, B şıkkı kaynak problemidir.
Doğru cevap E'dir. B şıkkı çeldiricidir; bilginin kaynağı sorusu, bilginin nasıl edinildiğini sorar, doğruluğuna nasıl karar verildiğini değil.