10. Sınıf Felsefe · 4. Ünite: Bilgi Felsefesi
Bilgi Felsefesinin Konusu ve Temel Kavramları
"Biliyorum" demek ile "sanıyorum" demek arasında nasıl bir fark vardır? Bilgi felsefesi (epistemoloji), bilgiyi bilgi yapan şeyin ne olduğunu, bilginin sınırlarını ve güvenilirliğini sorgular. Bu konuda bilgi olan ve olmayan ifadeleri ayırt edecek, Platon'un mağara benzetmesi üzerinden bilgi–sanı ve gerçeklik–doğruluk ilişkisini yorumlayacak, filozofların bilgi tanımlarından hareketle bilgi felsefesinin konusunu belirleyeceksin.
Kazanımlar
- FEL.10.4.1.a. Bilgi felsefesinin konusunu ve temel kavramlarını (bilgi, doğruluk, gerçeklik) açıklar.
- Bilgi olan ve bilgi olmayan ifadeleri (sanı, inanç, tahmin, kuruntu) gerekçesiyle ayırt eder.
- Platon'un mağara benzetmesini bilgi–sanı ve gerçeklik–doğruluk ilişkisi bakımından yorumlar.
- Filozofların bilgi tanımlarını karşılaştırarak bilgi felsefesinin konusunu (bilginin imkânı, kaynağı, ölçütü) çıkarır.
Konu anlatımı
Bağlam: Bilgi Üzerine Düşünmek Neden Gerekli?
Bilgi Olan ve Bilgi Olmayan İfadeler
Platon'un Mağara Benzetmesi: Sanı mı, Bilgi mi?
Temel Kavramlar: Bilgi, Doğruluk, Gerçeklik
Filozofların Bilgi Tanımları
Bilgi Felsefesinin Konusu ve Sınırları
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Özet ve Bağlantılar
Anahtar terimler
- Bilgi felsefesi (epistemoloji)
- Bilginin ne olduğunu, imkânını, kaynağını, sınırlarını ve doğruluk ölçütlerini inceleyen felsefe dalı.
- Bilgi
- Bilen özne ile bilinen nesne arasındaki ilişkinin ürünü; doğru ve gerekçelendirilebilir kavrayış.
- Sanı (kanaat)
- Gerekçesi sorgulanmamış, kişiye göre değişen ve gerçekle bağı sınanmamış görüş.
- Gerçeklik
- Bizim ne düşündüğümüzden bağımsız olarak var olan şeylerin ve durumların bütünü.
- Doğruluk
- Bir yargının (önermenin) gerçeğe uygun olması.
- İnanç
- Bir şeyi doğru kabul etme tutumu; inanılan şey yanlış olabilir, bu yüzden her inanç bilgi değildir.
- Gerekçe
- Bir ifadenin neden doğru olduğunu gösteren dayanak; doğru inancı bilgiden ayıran unsur.
- Mağara benzetmesi
- Platon'un Devlet'te görünüş (gölge) ile gerçek varlık, sanı ile bilgi arasındaki farkı anlattığı benzetme.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi bilgi felsefesinin (epistemolojinin) ele aldığı sorulardan biridir?
- Evrende kaç galaksi bulunduğu
- Bir ilacın hangi dozda etkili olduğu
- İnsanın doğru bilgiye hangi kaynaklardan ulaştığı
- Bir şiirin hangi ölçüyle yazıldığı
- Bir devletin hangi yılda kurulduğu
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Bilgi felsefesi, belirli bir alandaki bilgiyi değil, bilginin kendisini konu edinir: bilginin imkânı, kaynağı, sınırları ve doğruluk ölçütü.
2. "İnsan doğru bilgiye hangi kaynaklardan ulaşır?" sorusu bilginin kaynağı problemidir.
3. Galaksi sayısı (astronomi), ilaç dozu (tıp), şiir ölçüsü (edebiyat) ve kuruluş yılı (tarih) ilgili bilimlerin sorularıdır.
Doğru cevap C'dir. En güçlü çeldirici A'dır; ama galaksi sayısı gözlemle yanıtlanan olgusal bir sorudur, bilginin kendisi hakkında bir soru değildir.