10. Sınıf Felsefe · 4. Ünite: Bilgi Felsefesi
Doğru Bilginin İmkânı: Kuşkuculuk ve Dogmatizm
İnsan, gerçeği olduğu gibi bilebilir mi? Duyularımız yanılabiliyorsa, aklımız da yanılabiliyorsa, "kesin bilgi" diye bir şey var mıdır? Bilgi felsefesinin ilk büyük problemi olan doğru bilginin imkânı sorusuna iki zıt cevap verilir: kuşkuculuk ve dogmatizm. Bu konuda Protagoras, Gorgias, Pyrrhon, Sokrates ve Descartes'ın görüş ve argümanlarını inceleyecek, bu iki tutumu karşılaştırıp değerlendireceksin.
Kazanımlar
- FEL.10.4.1.b. Doğru bilginin imkânı probleminin çıkış nedenlerini ve problemin ne sorduğunu açıklar.
- FEL.10.4.1.c. Protagoras, Gorgias, Pyrrhon, Sokrates ve Descartes'ın doğru bilginin imkânına ilişkin görüş ve argümanlarını değerlendirir.
- FEL.10.4.1.c. Kuşkuculuk ve dogmatizmi karşılaştırır; örnek ifadeleri bu tutumlara göre sınıflandırır.
- Yöntemsel şüphe ile kuşkuculuğu ayırt eder; şüphenin amaç mı araç mı olduğunu gerekçelendirir.
Konu anlatımı
Problemin Çıkış Nedenleri: Bilgi Mümkün mü?
Protagoras: İnsan Her Şeyin Ölçüsüdür
Gorgias ve Pyrrhon: Kuşkuculuğun Güçlü Biçimleri
Sokrates: Bilmediğini Bilmek ve Doğruyu Aramak
Descartes: Yöntemsel Şüphe
Karşılaştırma: Filozoflar ve Tutumları
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Özet ve Bağlantılar
Anahtar terimler
- Dogmatizm (kesincilik)
- Doğru bilginin mümkün olduğunu savunan; gündelik kullanımda görüşleri eleştirmeden kabul eden tutum.
- Kuşkuculuk (septisizm)
- Doğru ve kesin bilgiye ulaşılamayacağını ya da ulaşıldığından emin olunamayacağını savunan görüş.
- Görecilik (rölativizm)
- Doğrunun kişiye ya da topluma göre değiştiğini, evrensel doğru olmadığını savunan görüş.
- Epokhe
- Pyrrhon'un önerdiği, hüküm vermekten kaçınma, yargıyı askıya alma tutumu.
- İroni ve maiötik
- Sokrates'in yöntemi: önce soru yoluyla sahte bilgiyi çürütmek, sonra doğru bilgiyi kişinin kendisine doğurtmak.
- Yöntemsel şüphe
- Descartes'ın, kesin bilgiyi bulmak için şüpheyi geçici bir araç olarak kullanması.
- Cogito
- Descartes'ın 'Düşünüyorum, öyleyse varım' ilkesi; şüphe edilemeyen ilk kesin bilgi.
- Sofist
- Antik Yunan'da ücretli olarak hitabet ve siyaset öğreten, doğruyu göreli sayan düşünürler.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi "doğru bilgi mümkün müdür?" probleminin ortaya çıkmasına yol açan nedenlerden biridir?
- Bilimin hiçbir alanda ilerleme kaydedememesi
- Duyuların ve aklın zaman zaman yanılabilmesi
- Bütün insanların aynı konularda aynı şeyi bilmesi
- Bilginin yazıyla bir kuşaktan ötekine aktarılması
- Dogmatik görüşlerin hiç bulunmaması
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Doğru bilginin imkânı problemi, bilgi edinme araçlarımızın güvenilirliğinden şüphe edilmesinden doğar.
2. Çubuğun suda kırık görünmesi gibi duyu yanılgıları ve aklın hatalı yargıları, bilginin kesinliğini sorgulatır.
3. Görüş ayrılıkları ve bilgilerin değişmesi de problemi besler; C şıkkı ise tersine bir durum anlatır, bu yüzden problemi doğurmaz.
Doğru cevap B'dir. C şıkkı en güçlü çeldiricidir; herkesin aynı şeyi bilmesi bilgiyi sorgulatmaz, görüş ayrılıkları sorgulatır.