10. Sınıf Felsefe · 4. Ünite: Bilgi Felsefesi

Bilginin Kaynağı Problemi

Bildiklerimizin çoğunu nereden biliriz? Dünyayı gözlemleyerek mi, düşünerek mi, yoksa içimizden gelen bir kavrayışla mı? Bilginin kaynağı problemi, bilginin hangi yolla ortaya çıktığını sorar ve rasyonalizm, empirizm, kritisizm ve entüisyonizm biçiminde dört farklı yanıt alır. Bu konuda duyu, akıl ve sezginin bilgi kaynağı olarak rolünü karşılaştıracak, bu görüşlere ait ifadeleri ayırt edeceksin.

Kazanımlar

Konu anlatımı

  1. Problem: Bilgi Nereden Gelir?

  2. Rasyonalizm (Akılcılık)

  3. Empirizm (Deneycilik)

  4. Kritisizm (Eleştiricilik)

  5. Entüisyonizm (Sezgicilik)

  6. Karşılaştırma: Duyu, Akıl ve Sezgi

  7. Çözümlü Örnekler

  8. Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları

  9. Özet ve Bağlantılar

Anahtar terimler

Rasyonalizm (akılcılık)
Bilginin asıl kaynağının akıl olduğunu savunan görüş (Descartes, Spinoza, Leibniz).
Empirizm (deneycilik)
Bilginin asıl kaynağının duyu deneyimi olduğunu savunan görüş (Locke, Berkeley, Hume).
Kritisizm (eleştiricilik)
Bilginin akıl ve deneyimin birlikte etkinliğiyle oluştuğunu savunan, aklın sınırlarını sorgulayan görüş (Kant).
Entüisyonizm (sezgicilik)
Bilginin asıl kaynağının akıl yürütme ve duyudan bağımsız doğrudan kavrayış olan sezgi olduğunu savunan görüş (Bergson).
Doğuştan fikirler
Rasyonalistlere göre deneyimden önce akılda bulunan, deneyimle edinilmemiş fikirler.
Tabula rasa
Locke'a göre zihnin doğuştan boş bir levha olması; bilginin deneyimle yazılması.
Sezgi
Bir şeyi akıl yürütme ya da duyu aracılığı olmadan, doğrudan ve bir anda kavrama.
A priori
Deneyimden önce ve ondan bağımsız olan bilgi ya da kalıp.

Örnek soru

Bilginin kaynağı problemi aşağıdakilerden hangisini sorar?

  1. Bilginin mümkün olup olmadığını
  2. Bir bilginin doğruluğuna hangi ölçütle karar verildiğini
  3. Bilginin toplum içinde nasıl paylaşıldığını
  4. Bilginin hangi yolla (akıl, duyu, sezgi vb.) edinildiğini
  5. Bilginin kaç türe ayrıldığını

Doğru cevap: D

Çözüm

1. Bilgi felsefesinin üç temel problemi vardır: imkân, kaynak ve doğruluk ölçütü.
2. Kaynak problemi, bilginin güvenilirliğini hangi yoldan (akıl, duyu deneyimi, ikisinin birlikteliği, sezgi) aldığını sorar.
3. A şıkkı imkân problemini, B şıkkı doğruluk ölçütü problemini tanımlar.
Doğru cevap D'dir. A şıkkı en güçlü çeldiricidir; "bilgi mümkün mü?" sorusu kuşkuculuk–dogmatizm tartışmasının konusudur, kaynak sorusu değildir.

10. Sınıf Felsefe: tüm konular