10. Sınıf Felsefe · 6. Ünite: Estetik ve Sanat Felsefesi
Estetik ve Sanat Felsefesinin Konusu ve Temel Kavramları
Bir ebru karşısında duraklar, bir şiir okurken ürperirsin; ama aynı ebruya başkası "süs" der geçer. Estetik ve sanat felsefesi, bu karşılaşmanın ne olduğunu, "güzel" ve "hoş" sözcüklerinin neyi anlattığını, sanatın ve sanat eserinin ne anlama geldiğini ve eserin anlamını kimin belirlediğini sorgular. Bu konu sonunda temel kavramları ayırt edebilecek, estetik ve sanat felsefesinin temel problemlerini sıralayabilecek ve kısa bir metinde kavramları ile argüman parçalarını bulabileceksin.
Kazanımlar
- FEL.10.6.1.a. Estetik, hoş, güzellik, sanat ve sanat eseri kavramlarını birbirinden ayırarak tanımlar; estetik ve sanat felsefesinin konusunu açıklar.
- FEL.10.6.1.b. Sanatın ne olduğu, güzelliğin nesnel mi öznel mi olduğu ve eserin anlamını kimin belirlediği problemlerini açıklar.
- FEL.10.6.1.c. Eserin anlamını sanatçının mı yoksa alımlayıcının mı belirlediği konusundaki iki görüşün argümanını değerlendirir.
- FEL.10.6.1.ç. Kısa bir estetik metinde tez, gerekçe, örnek, itiraz ve anahtar kavram parçalarını bulur; kavramlar arasındaki ilişkiyi kurar.
Konu anlatımı
Bir eserin karşısında: estetik deneyim
Estetik ve sanat felsefesinin konusu
Temel kavramlar: hoş, güzellik, sanat, sanat eseri
Hoş mu güzel mi? Ayrımı yakalamak
Estetik ve sanat felsefesinin temel problemleri
Metin incelemesi: bir estetik metni nasıl okunur?
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Estetik
- Güzelliği ve estetik deneyimi inceleyen felsefe dalı; adı Yunanca aisthesis (duyusal algı) sözcüğünden gelir, bağımsız bir disiplin olarak Baumgarten'le adlandırılmıştır.
- Sanat felsefesi
- Sanatın ne olduğunu, sanat eserinin özelliklerini ve değerini inceleyen felsefe dalı.
- Estetik deneyim
- Bir şeye amaç gütmeden, görünüşüne ve biçimine yönelerek yaşanan özel karşılaşma.
- Hoş
- Duyusal ve kişisel doyum veren, çoğunlukla bir istek ya da ihtiyaçla bağlantılı olan; ölçüsü kişinin kendi tadı olan şey.
- Güzellik
- Bir şeyi biçimi ve uyumu yüzünden çıkar gütmeden beğenmemizi sağlayan, başkalarının da katılmasını beklediğimiz nitelik.
- Sanat
- İnsanın duygu, düşünce ve hayal gücünü bir biçime kavuşturduğu yaratıcı etkinlik.
- Sanat eseri
- Sanat etkinliğinin ortaya çıkardığı somut ya da duyulur ürün: tablo, beste, şiir, heykel, ebru.
- Sanatçı
- Eseri yaratan, biçimlendiren kişi.
- Alımlayıcı
- Eseri gören, okuyan ya da dinleyen kişi; eserin anlamının oluşumunda payı olduğu ileri sürülen izleyici.
Örnek soru
Estetik, bağımsız bir felsefe disiplini olarak ilk kez hangi filozofla adlandırılmıştır?
- Platon
- Aristoteles
- Schiller
- Baumgarten
- Kant
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Estetik (aisthesis, duyusal algı) sözcüğünü bir disiplinin adı olarak kullanan ve 1750'de *Aesthetica* adlı eserini yazan filozof Baumgarten'dir.
2. Platon ve Aristoteles güzellik ve sanat üzerine düşünmüştür; ama onlar bu alana "estetik" demez.
3. Schiller oyun ve estetik eğitim üzerine yazmıştır; disiplini adlandıran o değildir.
Doğru cevap: Baumgarten. En güçlü çeldirici Aristoteles'tir; çünkü *Poetika* sanat üzerine ilk sistemli metinlerden biridir, ama disiplini adlandırmamıştır.