10. Sınıf Felsefe · 5. Ünite: Ahlak Felsefesi
Özgürlük, Sorumluluk ve Vicdan
İnsan eylemlerinde gerçekten özgür müdür, yoksa kararları önceden belirlenmiş midir? Özgürlük yoksa sorumluluk ne anlama gelir? Bu konuda özgürlük problemine ilişkin determinizm, indeterminizm, kadercilik ve özerklik gibi görüşleri argümanlarıyla ve tutarlılıklarıyla inceleyecek, vicdanın ahlaktaki yerini ve dijital ortamlardaki davranışlardan doğan sorumluluğu tartışacaksın. Simülasyonlarda kendi kararlarındaki ilke tutarlılığını sınayacak ve ahlaki bir çatışmada çözümleri değerlendireceksin.
Kazanımlar
- FEL.10.5.1.b. Özgürlük problemini (insan eylemlerinde özgür müdür?) ve sorumlulukla ilişkisini açıklar.
- FEL.10.5.1.c. Determinizm, indeterminizm, kadercilik ve özerklik görüşlerini argümanları ve tutarlılıkları açısından değerlendirir.
- FEL.10.5.1.b. Ahlakın vicdan boyutunu açıklar ve vicdanın ahlaki yargıdaki yerini yorumlar.
- FEL.10.5.1.c. Dijital ortamlardaki davranışlardan doğan sorumluluğu örnek olaylarla değerlendirir.
- FEL.10.5.1.ç. Ahlak felsefesi metinlerinde özgürlük ve sorumlulukla ilgili kavram, problem ve argümanları inceler.
Konu anlatımı
Özgürlük problemi nedir?
Determinizm: her şey nedenlere bağlıdır
İndeterminizm, kadercilik ve özerklik
Argümanın tutarlılığını sınamak
Vicdan: ahlakın iç mahkemesi
Dijital ortamlarda sorumluluk
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Özgürlük
- Kişinin eylemini baskı altında kalmadan, kendi iradesiyle seçebilmesi.
- Sorumluluk
- Özgürce yapılan eylemin sonuçlarını üstlenme ve hesap verebilme.
- Vicdan
- Kişinin kendi eylemlerini iyi-kötü açısından içeriden yargılayan ahlaki bilinç.
- Determinizm (belirlenimcilik)
- İnsan eylemleri dahil her olayın önceki nedenlerle zorunlu olarak belirlendiğini savunan görüş.
- İndeterminizm (belirlenmezcilik)
- İnsan iradesinin nedenlerle belirlenmediğini, kişinin gerçekten başka türlü seçebileceğini savunan görüş.
- Fatalizm (kadercilik)
- Her şeyin önceden yazıldığını ve insanın bunu değiştiremeyeceğini savunan görüş.
- Özerklik (otodeterminizm)
- İnsanın kendi aklı ve değerleriyle kendi ahlak yasasını koyarak özgürleşmesi; Kant'ın özgürlük anlayışı.
- Vicdan azabı
- Kişinin kendi eylemini yanlış bulmasıyla duyduğu içsel pişmanlık ve huzursuzluk.
- Dijital sorumluluk
- Çevrim içi ortamlardaki paylaşım ve davranışların sonuçlarını üstlenme.
Örnek soru
Özgürlük ile sorumluluk arasındaki ilişki için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Sorumluluk, özgürlüğün yerine geçer.
- Özgürlük ve sorumluluk birbirinden bağımsızdır.
- Özgürlük, ahlaki sorumluluğun koşuludur.
- Sorumluluk yalnızca yasa koyucuya aittir.
- Özgürlük arttıkça sorumluluk her zaman azalır.
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Sorumluluk, kişinin özgürce yaptığı eylemin sonuçlarını üstlenmesidir.
2. Kişi eylemini seçemiyorsa (baskı altındaysa, ne yaptığını bilmiyorsa) sorumluluğu azalır ya da kalkar.
3. Bu nedenle özgürlük sorumluluğun koşuludur (C). E seçeneği ilişkiyi tersine çevirir.
Doğru cevap C'dir.